Αυτόν τον μήνα, στη νέα στήλη, σε συνεργασία με το Φιλοblogικό, η Βασιλική Γιάννου γράφει γιατί αξίζει να διαβάσουμε ξανά τη “Μαντάμ Μποβαρί” του Φλομπέρ.
Της Βασιλικής Γιάννου*
Αν μου έλεγαν να συστήσω τη Μαντάμ Μποβαρί το έργο του Γκιστάβ Φλομπέρ, σε έναν 25χρονο του σήμερα, δεν θα ξεκινούσα λέγοντάς του- της ότι πρόκειται για ένα αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ούτε ότι είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί επειδή «ανήκει στο λογοτεχνικό κανόνα». Θα του έλεγα κάτι πολύ απλούστερο: «Παρά το γεγονός ότι γράφτηκε πριν από σχεδόν 170 χρόνια, μιλάει για ανθρώπους που θα μπορούσαν να ζουν σήμερα. Ίσως ακόμη και για εμάς τους ίδιους. Σε κάποιο σημείο του, μπορεί να ταυτιστείς με τους ήρωές του».
Η ηρωίδα του βιβλίου, η Έμμα Μποβαρί, είναι μια νέα γυναίκα που αισθάνεται ότι η ζωή της δεν ανταποκρίνεται στα όνειρά της. Μεγάλωσε διαβάζοντας ρομαντικά μυθιστορήματα και πιστεύοντας ότι την περιμένουν μεγάλοι έρωτες, έντονα πάθη και μια συναρπαστική ζωή. Όταν όμως έρχεται αντιμέτωπη με την πραγματικότητα, απογοητεύεται. Νιώθει πως όλα όσα ζει είναι λιγότερα από αυτά που δικαιούται. Γίνεται άπιστη και άπληστη και οδηγείται, τόσο αυτή όσο και η οικογένειά της, στην καταστροφή.
Αν το καλοσκεφτεί κανείς, πόσο διαφορετικό είναι αυτό από τη δική μας εποχή; Σήμερα δεν χρειάζεται να διαβάσουμε τα ρομαντικά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα, γιατί έχουμε τα κοινωνικά δίκτυα, που μας κατακλύζουν με τις ατελείωτες εικόνες επιτυχίας, ομορφιάς και ευτυχίας. Και όπως η Έμμα συγκρίνει τη ζωή της με τις φαντασιώσεις που έχει δημιουργήσει, έτσι κι εμείς συχνά συγκρίνουμε τη δική μας με τις επιμελημένες ζωές των άλλων. Η Έμμα είναι, κατά κάποιον τρόπο, το πρώτο θύμα της ψευδαίσθησης ότι κάπου αλλού βρίσκεται η πραγματική ζωή.
Θα πρότεινα, επίσης, στο νεαρό-ή επίδοξο-η αναγνώστη-τρια να προσέξει και έναν άλλο χαρακτήρα: τον Σαρλ Μποβαρί. Ο Σαρλ δεν είναι λαμπερός, ούτε ιδιαίτερα έξυπνος ούτε φιλόδοξος. Είναι ένας απλός επαρχιακός γιατρός που αγαπά τη γυναίκα του με ειλικρίνεια και αφοσίωση. Δεν την καταλαβαίνει πάντα, αλλά θέλει να τη δει ευτυχισμένη. Ίσως γι’ αυτό να είναι ένας από τους πιο τραγικούς χαρακτήρες του βιβλίου. Αν ο αναγνώστης-τρια είναι νέος-α, είναι εύκολο να ταυτιστεί με την ανησυχία της Έμμας. Σε μεγαλύτερη ηλικία, όμως, αρχίζει να βλέπει και την αξία του Σαρλ: την καλοσύνη του, τη σταθερότητά του, τη σημασία που βλέπει να έχουν τα απλά πράγματα στη ζωή. Ο Φλομπέρ δεν παίρνει ξεκάθαρα το μέρος κανενός. Αφήνει τον αναγνώστη να αναρωτηθεί ποιος είναι τελικά πιο κοντά στην αλήθεια: εκείνος που κυνηγά ασταμάτητα τα όνειρά του ή εκείνος που προσπαθεί να αγαπήσει τη ζωή που ήδη έχει.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που κάνει το βιβλίο ξεχωριστό. Όταν δημοσιεύτηκε το 1857, προκάλεσε τεράστιο σκάνδαλο. Ο συγγραφέας του, ο Γκιστάβ Φλομπέρ, οδηγήθηκε στο δικαστήριο με την κατηγορία ότι προσέβαλε τη δημόσια ηθική και τη θρησκεία. Σήμερα αυτό μοιάζει παράδοξο, γνωρίζοντας το περιεχόμενο του βιβλίου. Όμως, η κοινωνία της εποχής σοκαρίστηκε επειδή ο Φλομπέρ παρουσίαζε μια γυναίκα με επιθυμίες, αδυναμίες και αντιφάσεις, χωρίς ο ίδιος να κρατά επικριτική στάση απέναντί της και να την αποδοκιμάζει. Τελικά αθωώθηκε, αλλά η δίκη τον έκανε διάσημο και η Μαντάμ Μποβαρί έγινε σύμβολο της ελευθερίας της λογοτεχνικής έκφρασης.
Κι αν όλα αυτά δεν αρκούν, υπάρχει ένας τελευταίος λόγος για να τη διαβάσει κανείς. Για πολλούς κριτικούς και ιστορικούς της λογοτεχνίας, η Μαντάμ Μποβαρί είναι το πρώτο πραγματικά σύγχρονο μυθιστόρημα και ένα από τα θεμελιώδη έργα του ρεαλισμού. Ο Φλομπέρ εγκαταλείπει τους γενναίους ήρωες, τα κατορθώματα και τις εξαιρετικές περιπέτειες. Στρέφει το βλέμμα του σε συνηθισμένους ανθρώπους και δείχνει ότι η μεγαλύτερη τραγωδία μπορεί να κρύβεται μέσα στην καθημερινότητα. Από εκεί ξεκινά ένας νέος τρόπος γραφής που επηρέασε σχεδόν όλη τη μεταγενέστερη λογοτεχνία.
Η Μαντάμ Μποβαρί είναι ένα κλασικό βιβλίο που “πρέπει” να διαβάσει κανείς όσο ζει. Είναι, όμως, και ένα βιβλίο που εξακολουθεί να θέτει τα ίδια ερωτήματα που μας απασχολούν και σήμερα: τι είναι ευτυχία, πόσο μας εξαπατούν οι προσδοκίες μας, τι αξίζει περισσότερο, το όνειρο ή η πραγματικότητα.
*Η Βασιλική Γιάννου κατάγεται από την Άρτα και ζει στη Θεσσαλονίκη. Είναι πτυχιούχος του τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του ΑΠΘ και κάτοχος ΜΑ στις Σπουδές στην Εκπαίδευση (Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση) από το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Κύπρου. Υπηρετεί ως Φιλόλογος στη Μέση εκπαίδευση. Έχει δημοσιεύσει σε διάφορα ηλεκτρονικά περιοδικά βιβλιοκριτικές και διηγήματα. Διατηρεί το εκπαιδευτικό και συγγραφικό blog Φιλοblogικό (www.filoblogiko.com).
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
Μια εξαιρετική όντως παρουσίαση ενός κλασικού έργου, που το έφερε τόσο άμεσα και προσιτά κοντά μου, που θέλω σίγουρα να το διαβάσω. Σε ευχαριστώ πολύ.
Κι εμείς ευχαριστούμε πολύ για τα σχόλια και τα καλά σας λόγια!
Αγαπητέ @Giannis Pit,
Χαίρομαι που σου άρεσε η προσέγγισή μου για το συγκεκριμένο έργο και ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Είμαι σίγουρη πως, όταν το διαβάσεις, θα βρεις πολλά περισσότερα σημεία που θα σου κάνουν εντύπωση (πχ. οι ρεαλιστικές περιγραφές του Φλομπέρ της γαλλικής ζωής και υπαίθρου, οι δευτερεύοντες χαρακτήρες και το χτίσιμό τους, κ.α.)
Θα χαιρόμουν να το συζητήσουμε και τότε, αν θέλεις!