Tilda Swinton – Ongoing στο Onassis Ready

Της Τζίνας Καρβουνάκη

Στον μεταβατικό και σχεδόν υπόγειο χώρο του Onassis Ready, η έκθεση Tilda Swinton – Ongoing δεν λειτουργεί ως ένα απλό αφιέρωμα στη διαδρομή της Tilda Swinton, αλλά ως μια εμπειρία περιπλάνησης μέσα στη μνήμη, στην υλικότητα του σώματος και στη ρευστότητα της καλλιτεχνικής ταυτότητας. Ήδη από τον τίτλο της, η έννοια του ongoing μετατρέπεται σε αισθητικό και φιλοσοφικό άξονα. Τίποτε εδώ δεν παρουσιάζεται ως σταθερό ή ολοκληρωμένο. Όλα μοιάζουν να βρίσκονται σε μια συνεχή διαδικασία μεταμόρφωσης.

Η έκθεση, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Eye Filmmuseum και τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, συγκεντρώνει κινηματογραφικά αποσπάσματα, φωτογραφίες, ενδυματολογικά ίχνη, εγκαταστάσεις και performative στοιχεία που δεν επιχειρούν να «εξηγήσουν» τη Swinton, αλλά να δημιουργήσουν γύρω της ένα πεδίο εμπειρίας και ατμόσφαιρας. Οι συνεργασίες της με δημιουργούς, όπως ο Pedro Almodóvar, ο Jim Jarmusch, ο Luca Guadagnino ή ο Derek Jarman δεν εμφανίζονται ως απλές αναφορές φιλμογραφίας, αλλά ως ίχνη μιας συλλογικής καλλιτεχνικής διαδρομής.

Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο είναι ο τρόπος με τον οποίο η ίδια η Swinton μετατρέπει το σώμα και την εικόνα της σε μια εν εξελίξει διαδρομή γνωριμίας. Η οικία κινηματογραφική της παρουσία αποσυντίθεται εδώ σε σκιές, υφές, ηχητικά αποσπάσματα, υφάσματα και μισοσβησμένες μορφές. Η έκθεση δεν ενδιαφέρεται να παρουσιάσει τη «σταρ» Tilda Swinton. Αναζητά εκείνο το εύθραυστο σημείο όπου η περφόρμανς συναντά την εύθραυστη διάσταση της παρουσίας και όπου η δημόσια εικόνα χάνει τη βεβαιότητά της.

Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει το έργο A Biographical Wardrobe, που συνδιαμορφώθηκε με τον Olivier Saillard. Μέσα από τα ενδύματα, που λειτουργούν ως φορείς μνήμης, η Swinton μοιάζει να ανασυνθέτει μια προσωπική αρχαιολογία της ύπαρξης. Τα ρούχα δεν αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα μόδας αλλά ως αποτυπώματα ζωής, ως φορεμένες μνήμες που διατηρούν κινήσεις, απώλειες και μεταμορφώσεις.

Εξαιρετικά εύστοχη αποδεικνύεται και η επιλογή του ίδιου του χώρου. Η  βιομηχανική υλικότητα του Onassis Ready, μακριά από τη λευκή ουδετερότητα ενός μουσείου, επιτρέπει στα έργα να αποκτήσουν μια σχεδόν υπόγεια ένταση. Ο επισκέπτης δεν κινείται μέσα σε μια «έκθεση» με τη συμβατική έννοια, αλλά σε έναν βιωματικό λαβύρινθο εικόνων και ήχων, όπου ο κινηματογράφος μετατρέπεται σε υλικό μνήμης και το προσωπικό αρχείο σε ποιητικό τοπίο.

Στο πλαίσιο αυτής της συνολικής εμπειρίας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον απέκτησε και η masterclass της Tilda Swinton με τίτλο Fellowship, Art & Nature, η οποία λειτούργησε σχεδόν ως θεωρητική και βιωματική προέκταση της ίδιας της έκθεσης. Δεν έλαβε χώρα ένα συμβατικό μάθημα υποκριτικής ή κινηματογράφου, αλλά για μια ανοιχτή συζήτηση γύρω από τη δημιουργική συντροφικότητα, τη σχέση τέχνης και φύσης και τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες σχέσεις μετατρέπονταν σε δημιουργικούς μηχανισμούς παραγωγής τέχνης.

Σε αρκετές στιγμές, το Ongoing θυμίζει περισσότερο εγκατάσταση σύγχρονης τέχνης παρά κινηματογραφικό αφιέρωμα. Η Swinton παρουσιάζεται ως ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο καλλιτεχνικό υποκείμενο: ηθοποιός, performer, μούσα, επιμελήτρια μνήμης, φάντασμα της εικόνας. Το «ongoing» δεν αφορά μόνο την προσωπική της πορεία. Αφορά και την ίδια τη φύση της τέχνης ως διαδικασίας που παραμένει ανοιχτή και ατελής.

Μέσα στο σημερινό πολιτιστικό τοπίο της Αθήνας, η έκθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο μια μορφή θέασης που δεν περιορίζεται στην κατανάλωση εικόνων αλλά ζητά από τον θεατή να επιβραδύνει, να περιπλανηθεί και να αποδεχθεί την αβεβαιότητα. Σε μια εποχή υπερπαραγωγής οπτικού περιεχομένου, η Swinton και οι συνεργάτες της επιλέγουν τη σιωπή, το κενό και την αποσπασματικότητα ως βασικά εργαλεία αφήγησης.

Η Tilda Swinton – Ongoing δεν είναι απλώς μια έκθεση αφιερωμένη στην Tilda Swinton. Είναι μια έκθεση για το τι σημαίνει να κατοικεί κανείς μέσα στις εικόνες, να μετατρέπει τη μνήμη σε καλλιτεχνική ύλη και να αφήνει την ταυτότητα ανοιχτή, εύθραυστη και διαρκώς «εν εξελίξει».

---