9 Σεπτεμβρίου 2026
[Βασιλική Βούρδα, Οι φύλακες του Στενού και η αρχαία κατάρα – Μυστήριο στην Καλαβρία, Εκδόσεις Κύφαντα, 2026]
Της Τζίνας Καρβουνάκη
Με το βιβλίο Οι φύλακες του Στενού και η αρχαία κατάρα – Μυστήριο στην Καλαβρία, η Βασιλική Βούρδα επιστρέφει σε έναν τόπο που γνωρίζει βαθιά και αγαπά ουσιαστικά. Η Καλαβρία δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό της περιπέτειας. Μετατρέπεται σε ζωντανό πρόσωπο της αφήγησης, με μνήμη, φωνή και δικαίωμα στο μέλλον της.
Η συγγραφέας είχε ήδη συστήσει αυτόν τον κόσμο στους μικρότερους αναγνώστες με το εικονογραφημένο βιβλίο Οι μικροί αρχαιοναύτες ταξιδεύουν στην ελληνική Καλαβρία. Εκεί, η Πηνελόπη και ο Ηρακλής επιβιβάζονταν στο παλιό αυτοκίνητο του θείου Ευτύχιου και ξεκινούσαν ένα ταξίδι γνωριμίας με τα ελληνόφωνα χωριά της περιοχής. Μέσα από τις διαδρομές τους αναδεικνύονταν τα μνημεία, η γλώσσα, οι άνθρωποι, οι γεύσεις και τα έθιμα ενός τόπου στον οποίο η ελληνική παρουσία δεν αποτελεί μακρινό απολίθωμα, αλλά ζωντανή πολιτισμική συνέχεια. Πρόκειται για ένα βιβλίο 32 σελίδων, σε εικονογράφηση του Θανάση Ζήση, που κυκλοφόρησε το 2024 από τις εκδόσεις Οσελότος.
Στους Φύλακες του Στενού, η ίδια περιηγητική και παιδαγωγική πρόθεση εξελίσσεται σε μια πολυπρόσωπη ιστορία μυστηρίου. Αν οι μικροί Αρχαιοναύτες μάς καλούσαν να ανακαλύψουμε την ελληνική Καλαβρία, το καινούργιο βιβλίο μάς καλεί να αναρωτηθούμε τι οφείλουμε να κάνουμε αφού τη γνωρίσουμε. Η μετάβαση είναι καίρια: από τη γνώση περνάμε στην ευθύνη και από τον θαυμασμό στην ανάγκη προστασίας.
Η αφήγηση ανοίγει το 251 π.Χ., όταν μια ιέρεια του Ποσειδώνα προφέρει τη δυσοίωνη προειδοποίηση: «Μήποτε ζεύξῃς ἄζευκτα· ὕβρις γὰρ χάος τίκτει». Από εκεί μεταφερόμαστε στο καλοκαίρι του 2026 και σε μια παρέα παιδιών που βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα μυστήριο όπου εμπλέκονται ένα αρχαίο ναυάγιο, ένας παράξενος κατάδεσμος, υποθαλάσσια drones σε σχήμα ξιφία, αρχαιοκάπηλοι, ακτιβιστές και τα σχέδια κατασκευής της Γέφυρας του Στενού. Το βιβλίο κλείνει εκατό χρόνια αργότερα, το 2126, με μια αισιόδοξη προβολή ενός κόσμου που έπαψε να πολεμά τη φύση και έμαθε να συνεργάζεται μαζί της.
Ανάμεσα σε αυτούς τους τρεις χρόνους, η Βούρδα πλέκει τον μύθο με την Ιστορία και τη σύγχρονη τεχνολογία. Η Σκύλλα και η Χάρυβδη παύουν να είναι μόνο τέρατα της Οδύσσειας. Γίνονται σύμβολα των φόβων που γεννά το άγνωστο αλλά και φύλακες μιας εύθραυστης φυσικής ισορροπίας. Οι Μυρμιδόνες ξαναγεννιούνται ως μια ομάδα ερευνητών και ακτιβιστών, ενώ ο ξιφίας συνδέει τη μυθολογική παράδοση με τη σύγχρονη οικολογική έρευνα. Η αρχαία κατάρα, τέλος, δεν προβάλλεται απλώς ως μαγικό εύρημα. Λειτουργεί ως ηθική προειδοποίηση απέναντι στην ανθρώπινη ύβρη και στην πεποίθηση ότι η τεχνολογία μπορεί να επιβληθεί σε κάθε τόπο χωρίς συνέπειες.
Η μεγαλύτερη αρετή του βιβλίου βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η γνώση ενσωματώνεται στην περιπέτεια. Οι Πολεμιστές του Ριάτσε, το ναυάγιο του Πορτιτσέλο, το ελληνόφωνο Γκαλλιτσιανό, η Σεμινάρα, οι βυζαντινές μνήμες, η αλιεία του ξιφία και οι τοπικοί θρύλοι δεν παρατίθενται ως ψυχρές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες. Ανακαλύπτονται από τα παιδιά και συνδέονται με οικογενειακές αφηγήσεις, προσωπικά διλήμματα και στοιχεία του μυστηρίου. Η Ιστορία βγαίνει έτσι από τη μουσειακή προθήκη και αποκτά σχέση με το παρόν.
Η σύνδεση με τους Μικρούς Αρχαιοναύτες είναι εμφανής και στη σημασία που αποδίδεται στο ταξίδι. Οι ήρωες δεν μετακινούνται απλώς στον γεωγραφικό χώρο· ταξιδεύουν ανάμεσα σε εποχές, γλώσσες και ταυτότητες. Ιδιαίτερα ο Κωνσταντίνος, με ρίζες στην Κωνσταντινούπολη, την Ιταλία και την Αμερική, ενσαρκώνει μια ταυτότητα που δεν περιορίζεται από σύνορα. Η Καλαβρία γίνεται το σημείο όπου η ελληνική και η ιταλική μνήμη συναντιούνται χωρίς να αλληλοαναιρούνται.
Η συγγραφέας επιλέγει εναλλασσόμενες οπτικές γωνίες, διαλόγους, ηχητικά μηνύματα και μια νεανική γλώσσα γεμάτη αναφορές στα κοινωνικά δίκτυα. Η επιλογή δίνει ταχύτητα και αμεσότητα στην αφήγηση και φέρνει τους ήρωες κοντά στους σημερινούς εφήβους. Σε ορισμένα σημεία ο όγκος των ιστορικών και λαογραφικών πληροφοριών επιβραδύνει τον ρυθμό, ενώ η σαφής θέση απέναντι στη Γέφυρα αφήνει μικρότερο περιθώριο στον αναγνώστη να σταθμίσει μόνος του τα αντικρουόμενα επιχειρήματα. Πρόκειται όμως για συνειδητή συγγραφική στάση. Το βιβλίο δεν διεκδικεί την ουδετερότητα, αλλά τη δύναμη της οικολογικής παρέμβασης.
Οι Φύλακες του Στενού είναι τελικά κάτι περισσότερο από μια περιπέτεια με αρχαία μυστικά. Είναι ένα βιβλίο για την πολιτισμική μνήμη, την οικογένεια, τη φιλία και το δικαίωμα των νεότερων γενεών να υπερασπιστούν τον τόπο όπου θα ζήσουν. Η Βασιλική Βούρδα συνεχίζει το ταξίδι που άρχισε με τους μικρούς Αρχαιοναύτες, αλλά ανεβάζει τώρα τον βαθμό δυσκολίας και την ηλικία των αναγνωστών της. Από το «γνωρίστε αυτόν τον τόπο» περνά στο πιο απαιτητικό «αποφασίστε τι μέλλον θέλετε γι’ αυτόν».
Και ίσως εκεί βρίσκεται το ουσιαστικότερο μήνυμα του βιβλίου: πραγματικοί φύλακες δεν είναι όσοι κρατούν έναν τόπο ακίνητο μέσα στον χρόνο, αλλά όσοι γνωρίζουν την Ιστορία του αρκετά καλά ώστε να τον οδηγήσουν υπεύθυνα προς το μέλλον.
Το βιβλίο θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο της Έκθεσης Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου 2026 στις 20:30 στη σκηνή «Αρχιμήδης»
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
