Φωτογραφία: Λίλια Αγάθου
Της Τζίνας Καρβουνάκη
Στο BIOS παρουσιάζεται για πρώτη φορά το Χλιμίντρισμα του Μάριου Ποντίκα, ένα έργο-κατάδυση στα ερείπια της ανθρώπινης συνείδησης, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Τσιάμη. Πρόκειται για ένα σκηνικό τρίπτυχο που υπερβαίνει τα όρια της ρεαλιστικής αφήγησης και εισέρχεται σε ένα μεταδραματικό, τελετουργικό πεδίο, όπου η γλώσσα αποσυναρμολογείται, το σώμα εξεγείρεται και ο ήχος γίνεται φορέας νοήματος. Ήδη ο ίδιος ο Ποντίκας είχε στραφεί, στα ύστερα έργα του, σε μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στον ανθρώπινο λόγο και στις «τυφλές ελπίδες» του πολιτισμού.
Δεν είναι τυχαίο ότι το κείμενο επανεκδόθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ο Μωβ Σκίουρος, σε μια ιδιαίτερα επιμελημένη έκδοση, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία του έργου για τη σύγχρονη ελληνική δραματουργία. Η έκδοση περιλαμβάνει πρόλογο της Καίτης Διαμαντάκου-Αγάθου, επίμετρο του Βάιου Λιάπη, καθώς και αγγλική μετάφραση της Πέννυς Φυλακτάκη, ανοίγοντας έτσι το έργο και προς ένα διεθνές αναγνωστικό και θεατρικό κοινό.
Η παράσταση του Τσιάμη κατορθώνει να μετατρέψει αυτό το πυκνό, φιλοσοφικό και εξαιρετικά απαιτητικό κείμενο σε μια εμπειρία σωματική. Δεν παρακολουθεί ο θεατής απλώς μια θεατρική αφήγηση. Εισέρχεται σε έναν εφιαλτικό ενδιάμεσο τόπο, ανάμεσα στον Άδη και στην καθημερινότητα, ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο άλογο, εκεί όπου όπως λέει ο ίδιος ο Χ(ε)ίρων, «ζεις αλλά δεν το ξέρεις ότι πέθανες».
Ιδιαίτερα καθοριστική είναι η χρήση της βιντεοπροβολής με τις φλόγες, η οποία λειτουργεί όχι απλώς ως εικαστικό εύρημα, αλλά ως αλληγορική απεικόνιση μιας κόλασης της καθημερινής ανθρώπινης δυστυχίας. Οι φλόγες αυτές δεν παραπέμπουν σε μια μεταφυσική τιμωρία. Αντιθέτως, μοιάζουν να αναδύονται μέσα από την ίδια την ανθρώπινη ιστορία, από τις αποτυχίες της προόδου, από τη βία, την ύβρη και την αδυναμία του ανθρώπου να διδαχθεί από τις ίδιες του τις καταστροφές. Το σκηνικό σύμπαν γίνεται ένας τόπος διαρκούς εσωτερικής καύσης.
Η κινησιολογία της παράστασης είναι εξαιρετικά δουλεμένη και οργανικά δεμένη με το κείμενο. Σε αρκετές στιγμές, η σωματικότητα των ηθοποιών, οι συσπάσεις, οι εκρήξεις, η ένταση της αναπνοής και η σχεδόν διονυσιακή χρήση του σώματος παραπέμπει στη μέθοδο του Θόδωρου Τερζόπουλου. Πρόκειται προφανώς για μια συγγένεια ως προς την αντίληψη του σώματος ως τόπου μνήμης, τραύματος και υπέρβασης του λόγου. Άλλωστε, το ίδιο το έργο του Ποντίκα έχει ήδη συνδεθεί με το Θέατρο Άττις και τον σκηνικό κόσμο του Τερζόπουλου.
Μάλιστα, η ηθοποιός στον ρόλο της Κασσάνδρας, η Ρόζυ Μονάκη, η ερμηνεία της οποίας είναι πραγματικά συγκλονιστική, έφερε στη μνήμη μου τη Σοφία Μιχοπούλου στις ιστορικές Βάκχες του Τερζόπουλου. Ένιωσα την ίδια οριακή εκστατικότητα, την ίδια φωνητική και σωματική υπέρβαση, την ίδια αίσθηση πως ο λόγος φτάνει στο σημείο θραύσης του και μετατρέπεται σε κραυγή. Η Κασσάνδρα εδώ δεν «ερμηνεύει» απλώς την προφητεία. Τη βιώνει ως σωματικό μαρτύριο. Κάθε λέξη μοιάζει να βγαίνει μέσα από βαθύ τραύμα, μέχρι τη στιγμή που ο λόγος καταρρέει και απομένει μόνο ο άναρθρος ήχος, το ουρλιαχτό, ο σπαραγμός.
Εξαιρετικές είναι συνολικά οι ερμηνείες όλων των ηθοποιών. Ο σκηνικός λόγος απαιτεί απόλυτη ακρίβεια ρυθμού και ταυτόχρονα μια σχεδόν μουσική διαχείριση της φωνής. Οι Ερινύες κινούνται ανάμεσα στο σαρκαστικό και στο τελετουργικό, δημιουργώντας ένα χορό απειλής και ειρωνείας, ενώ ο Δημήτρης Τσιάμης ως Χ(ε)ίρων αποδίδει με ένταση και εσωτερικότητα την τραγική διάσπαση του πλάσματος που έχει απολέσει το «αλογίσιο» μισό του, δηλαδή τη ζωώδη, αυθεντική του φύση. Η παρουσία των ηθοποιών λειτουργεί συλλογικά, σαν ένα σώμα που αναπνέει, παραπαίει και συνθλίβεται μαζί με τον κόσμο του έργου.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει και στη μουσική και ηχητική επένδυση της παράστασης. Οι ήχοι, οι ανάσες, οι παύσεις, οι ψίθυροι και οι κραυγές δεν λειτουργούν συνοδευτικά. Αποτελούν ισότιμο δραματουργικό υλικό. Η μουσική δεν επιδιώκει να «ντύσει» συναισθηματικά τις σκηνές, αλλά να οικοδομήσει ένα ηχητικό περιβάλλον ασφυξίας και προφητικού τρόμου. Σε πλήρη συμφωνία με το ίδιο το έργο, όπου «ο άναρθρος λόγος» διεκδικεί τη θέση της γλώσσας, ο ήχος μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή.
Αξίζει να υπογραμμιστεί η ιδιαίτερα συνεπής και η ρηξικέλευθη καλλιτεχνική διαδρομή της ομάδας Per Theater Formance, η οποία φαίνεται να επενδύει συστηματικά σε έργα υψηλής αισθητικής και ιδεολογικής απαίτησης, μακριά από εύκολες θεατρικές συμβάσεις ή εμπορικές βεβαιότητες. Η επιλογή του Χλιμιντρίσματος, ενός κειμένου σύνθετου, φιλοσοφικού και βαθιά αντισυμβατικού, αποδεικνύει μια ομάδα με σαφή καλλιτεχνικό προσανατολισμό και ουσιαστική πίστη στη δύναμη του σύγχρονου θεάτρου ως πεδίου υπαρξιακού και πολιτικού στοχασμού.
Η Per Theater Formance δείχνει να επιλέγει έργα που δεν αρκούνται στην αφήγηση, αλλά επιχειρούν να μεταμορφώσουν τη σκηνή σε χώρο εμπειρίας και δοκιμασίας, όπου το σώμα, ο ήχος, η σιωπή και η ποιητική γλώσσα συνυπάρχουν ισότιμα. Μέσα από τέτοιες επιλογές, η ομάδα επιβεβαιώνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει ένα θέατρο ανήσυχο, ερευνητικό και βαθιά προσανατολισμένο στην αναζήτηση νέων μορφών έκφρασης.
Το Χλιμίντρισμα δεν είναι μια εύκολη παράσταση ούτε επιθυμεί να γίνει. Είναι ένα έργο που απαιτεί από τον θεατή να εγκαταλείψει τις βεβαιότητές του και να αφεθεί σε μια εμπειρία σκοτεινή, ποιητική και βαθιά πολιτική. Ο Ποντίκας μοιάζει να συνομιλεί ταυτόχρονα με τον Αισχύλο, τον Samuel Beckett και τον Heiner Müller, δημιουργώντας, τελικά, ένα απολύτως προσωπικό σύμπαν, όπου ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στο ίδιο του το αδιέξοδο.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο της παράστασης. Μέσα σε όλη αυτή την αποκαλυπτική ερημία, ο θεατής αναγνωρίζει κάτι βαθιά οικείο. Έναν κόσμο που ενώ ήδη καίγεται, συνεχίζει να ελπίζει.
Ταυτότητα Παράστασης
Χλιμίντρισμα
Μάριος Ποντίκας
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τσιάμης
Χορογραφία – Επιμέλεια κίνησης: Ελένη Χατζηγεωργίου
Σχεδιασμός Κοστουμιών: Agata Uchman
Κατασκευή & Υλοποίηση Κοστουμιών: Αναστασία Καρατζά
Κατασκευή Μάσκας: Ζωή Κελέση
Σχεδιασμός Φωτισμού: Δημήτρης Κασιμάτης
Σκηνικά – βίντεο – αφίσα: Σήφης Λυκάκης
Βοηθός σκηνοθέτη: Κατερίνα Μούτσου
Β΄ Βοηθοί σκηνοθέτη: Σπυριδούλα Χατζιδάκη, Άγγελος Ζαχαριάδης
Φωτογραφίες: Λίλια Αγάθου
Video Trailer: Γιώργος Αποστολόπουλος
Επικοινωνία: Άντζυ Νομικού
Παραγωγή: PER THEATER FORMANCE
Ερμηνεύουν:
Κατερίνα Αμπλιανίτη,
Ειρήνη Δένδη,
Μιράντα Ζησιμοπούλου,
Ρόζυ Μονάκη,
Δημήτρης Τσιάμης
Info
Από 7 έως 31 Μαΐου 2026
Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο: 21:00
Κυριακή: 20:00
Διάρκεια: 88′ (χωρίς διάλειμμα)
BIOS | Πειραιώς 84, Αθήνα
Η παράσταση πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
BookSitting 