Άρωμα φουζέρ: Ιστορίες τραύματος και ελπίδας

11 Μαΐου 2026

[Γιούλη Χρονοπούλου, Άρωμα φουζέρ, εκδόσεις Νήσος, 2025]

Της Φρόσως Φιριππή*

Ο Φρίντριχ Νίτσε, ο Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος, στο έργο του Το λυκόφως των ειδώλων (1888), ισχυρίστηκε ότι δεν υφίσταται, δεν υπάρχει ο αφορισμός «Η τέχνη για την τέχνη», υποστηρίζοντας ότι ο καλλιτέχνης μέσα από την τέχνη εκφράζει πάντοτε τη σκέψη του. Από την άλλη, ο Ρώσος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, υποστήριξε ότι «η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο», ακόμα κι αν δηλαδή ο σκοπός της τέχνης είναι καθαρά και μόνο αισθητικός, η τέχνη έχει μέσα της την υπέρτατη αξία να σώσει τον κόσμο.

Η λογοτεχνία, κατεξοχήν μορφή τέχνης, η τέχνη του λόγου, δεν λειτουργεί μόνο αισθητικά. Εκφράζει μεν συναισθήματα αλλά είναι και φορέας ιδεών, σκέψης, ενίοτε είναι και πράξη αντίστασης. Μ’ αυτή την έννοια θεωρώ πως η συλλογή διηγημάτων της Γιούλης Χρονοπούλου με τον τίτλο Άρωμα φουζέρ ανατέμνει σελίδα σελίδα, βάζοντάς τα σε πλαίσιο ιστορικό, φαινόμενα όπως:

-Ο πόλεμος, που σπρώχνει το άτομο στον αμοραλισμό και στο μίσος για τον άλλο, με τον οποίο τίποτε δεν έχει να χωρίσει.

-Ο εμφύλιος πόλεμος στη χώρα μας, που τα τραύματά του στην ουσία δεν επουλώθηκαν ποτέ, απωθήθηκαν μόνο, για να ζήσουν οι άνθρωποι «τη ζωή που τόσο λαχτάρησαν», απαλλαγμένοι από τον φόβο, το μίσος, τον διωγμό, τα βασανιστήρια.

-Το στρατιωτικό καθεστώς των συνταγματαρχών, που έβαλε στον γύψο τα συνταγματικά δικαιώματα και έκανε τον τόπο ένα κολαστήριο γι’ αυτούς που επέλεξαν ν’ αντισταθούν.

-Ο ξεριζωμός από τα πάτρια εδάφη, από τις εστίες και η επιστροφή κάποτε σ’ αυτές, η κάθε επιστροφή, που είναι μόνο ματαιωμένα όνειρα.

-Η προσφυγιά, φαινόμενο τραγικά επίκαιρο: «Θα ’θελα να ζω σ’ έναν άλλο κόσμο», ο τίτλος του διηγήματος με πρωταγωνιστή νεαρό Ιρανό που, αν και πέρασε από τη Βιέννη, «μόλις αντίκρυσε την Αθήνα ένιωσε σαν στο σπίτι του, σαν την Τεχεράνη».

Είναι η προσφυγιά, η πραγματικότητα που βιώνουμε σε σχέση με τις μεταναστευτικές ροές ανθρώπων απελπισμένων, που φτάνουν στη χώρα μας ελπίζοντας σε μια προσωρινή διαμονή ή και μόνιμη, πραγματικότητα που κάνει επίκαιρα τα κείμενα της Γιούλης Χρονοπούλου, η οποία με μια τρυφερή και γειωμένη ματιά «παρατηρεί» -μέσα από τη μυθοπλασία- τους ανθρώπους που βίωσαν την τραγωδία της προσφυγιάς, αλλά συνάμα και παράλληλα δίνει με τη γραφή της το χέρι της για να παραμερίσει την απόγνωση και τα αδιέξοδα, κυρίως εφήβων προσφυγόπουλων: ένα  χέρι ζεστό και ταυτόχρονα ικανό να δώσει ζωή στα όνειρα και τις προσδοκίες τους.

Με τον ίδιο τρόπο και πλέκοντας τις ιστορίες, η συγγραφέας θέτει πέρα από το ιστορικό πλαίσιο και μέσα σ’ αυτό, το πολιτισμικό και κοινωνικό και αναδεύει, ανασκαλεύει φαινόμενα όπως:

-η φτώχεια και δη η παιδική και τα ματαιωμένα όνειρα, που αυτή «υποθάλπει».

– η εσωτερική μετανάστευση.

-Η βία μέσα στην οικογένεια, βία που κυρίως υφίστανται η γυναίκα και τα παιδιά –στο πλαίσιο της πατριαρχίας– η κακοποίησή τους φυσική και ψυχολογική από τον άνδρα που ωστόσο και ο ίδιος υποφέρει. Η ανάγκη της γυναίκας να «πετάξει», να ανυψωθεί οικονομικά και κοινωνικά προσκρούει σε ένα περιβάλλον που τη θέλει υποταγμένη, αόρατη, στερημένη από αγάπη και φροντίδα. Παρ’ όλα αυτά απελευθερώνεται, αργοπορημένα έστω αλλά στέρεα, αφού έχει τη στόφα μιας γυναίκας στην ουσία ανυπότακτης, που ενώ μοιάζει να είναι καθηλωμένη στις νόρμες και τα στερεότυπα που τη θέλουν υποταγμένη στο άνδρα και εξαρτημένη οικονομικά, εκείνη υπερβαίνει όλο αυτό το καθεστώς και απελευθερώνεται («Το διαζύγιο»).

-Η πολύτιμη σχέση μάνας και κόρης, σχέση που διασαλεύεται ή «προδίδεται» χωρίς να φταίει καμία από τις δύο («Η υπόσχεση»).

-Η φιλία και ο έρωτας, στην παιδική και εφηβική ηλικία, στα χρόνια της αθωότητας, όταν οι σχέσεις δεν έχουν ακόμα δηλητηριαστεί από τις σκοπιμότητες των ενηλίκων («Το Παστέλι»).

-Η μοναξιά και η ζωή στις μεγαλουπόλεις.

-Τα γηρατειά.

-Η απώλεια και ο θάνατος.

-Ειδικότερα στα δύο διηγήματα «Η συγχώρεση» και «Η απελευθέρωση» η συγγραφέας αγγίζει τη χειρότερη μορφή βίας, αυτή που προέρχεται από τους βασανιστές. Σ’ αυτή την περίπτωση η βία δεν ασκείται από αυτούς που την εμπνέονται και την καλλιεργούν αλλά από τους ανθρώπους που την εφαρμόζουν, χωρίς να έχουν κάποιο λόγο προφανή γι’ αυτό και γίνονται έτσι όργανα ενεργούμενα. Φαίνεται ότι το φαινόμενο είναι διαχρονικό, διατρέχει την ιστορία και αναλογικά συναντάται και σήμερα.

Τα θέματα των 25 διηγημάτων της συλλογής Άρωμα φουζέρ μας είναι λοιπόν οικεία· αυτό που διατρέχει τις ιστορίες στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι αφενός ο ουμανισμός –στο κέντρο των ιστοριών είναι ο ταλαιπωρημένος άνθρωπος που ταλανίζεται από τα αδιέξοδα που η ζωή γεννάει– και αφετέρου η παραμυθία· τα διηγήματα δεν μας αφήνουν τη στυφή γεύση του ανεκπλήρωτου αλλά τη γλύκα της παρηγοριάς. Παράλληλα και υποδόρια ένα τρυφερό χιούμορ αλαφραίνει τη διήγηση σαν αντιστάθμισμα στα βάσανα που οι ήρωες σηκώνουν.

Θεωρώ ότι η λογοτεχνία είναι το αντίδοτο στην ακροδεξιά, την παρακμή και τις παγκόσμιες ανισότητες. Διαλέγεται με τον κόσμο, ανθίζει εκεί που υπάρχουν ερωτήματα, είναι ακόμη ένα εργαλείο κατανόησης του κόσμου. Ως κοινωνία θεωρούσαμε ότι πολλά από τα θέματα που το βιβλίο θίγει τα είχαμε αντιμετωπίσει, όπως λόγου χάρη η ενδοοικογενειακή βία ή τα ζητήματα της Δημοκρατίας. Φαίνεται ότι χρειάζεται συνεχής αγώνας και προσπάθεια για τη διατήρηση και εμπέδωσή τους και αυτή η συλλογή διηγημάτων πιστεύω πως κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.

Στους καιρούς μας που οι σταθερές και οι βεβαιότητές μας διασαλεύονται και απειλούνται κατακτήσεις και τα βήματα προόδου που ως ανθρωπότητα έχουμε κάνει, αυτή η συλλογή διηγημάτων της Γιούλης Χρονοπούλου όχι μόνο παρηγορεί αλλά αναδεικνύοντας τις σύνθετες όψεις της πραγματικότητας δημιουργεί χώρο για έλλογη σκέψη ως πράξη αντίστασης και εγρήγορσης σ’ έναν κόσμο κρίσης, όπου επικρατεί η ωμή ισχύς και η επιθετικότητα. Καθώς πληθαίνουν τα δείγματα παραλογισμού και επιθετικότητας στον πλανήτη, καθώς παρακολουθούμε μια ανελέητη κατάσταση πολέμου, θεωρώ ότι πρέπει να κρατήσουμε την ανθρωπιά μας και να αγωνιστούμε για την επικράτηση της ειρήνης. Προς αυτή την κατεύθυνση πιστεύω ότι η οπτική της Γιούλης Χρονοπούλου συμβάλλει καθοριστικά, αφού προσεγγίζει θέματα βίας, πολέμου, διωγμών, προσφυγιάς, και μ’ αυτή την έννοια προτείνω το βιβλίο της. 

*Η Φρόσω Φιριππή είναι φιλόλογος.

---