«Στο περιθώριο μιας σελίδας»: μηνιαία στήλη της Μαρίας Γεωργαλά, στο BookSitting, αφιερωμένη σε non fiction βιβλία -και όχι μόνο!
Της Μαρίας Γεωργαλά*
Η στήλη «Στο περιθώριο μιας σελίδας» δημιουργήθηκε με αφορμή τη συχνή ανάγκη να σημειώνω άμεσα πάνω στο χαρτί μια σκέψη, που μου γεννά η σκέψη του συγγραφέα. Μια σκέψη που μερικές φορές ξεφεύγει εντελώς από το πλαίσιο του συγκεκριμένου βιβλίου, απομακρύνει το βλέμμα από τη σελίδα και το αφήνει να ταξιδεύει κάπου απλανές με πυξίδα αυτόματους συνειρμούς.
Η στήλη ευελπιστεί να λειτουργήσει ως χώρος προβληματισμού και ελεύθερης έκφρασης, επιλέγοντας να κινηθεί στο ευρύ φάσμα non fiction τίτλων: κοινωνικά και πολιτικά βιβλία, ιστορικά, επικοινωνίας, δημοσιογραφικές έρευνες, ψυχολογίας, δοκίμια… να είμαστε καλά να διαβάζουμε.
–Μαρία Γεωργαλά
Η 4η συνάντηση
[στο περιθώριο (της σελίδας) ενός συνεδρίου]
Στο πλαίσιο της Διεθνούς εβδομάδας διαστήματος (World Space Week) η εταιρεία Hellas Sat με αφορμή και τη συμπλήρωση 25 ετών από την ίδρυσή της, διοργάνωσε διήμερο συνέδριο με θέμα «Κανόνες Δικαίου, Διακυβέρνηση και Ηθική στη “Νέα Διαστημική” Εποχή»: Η Διαχρονική Συμπόρευση Ελλάδας και Κύπρου και η Ανταπόκρισή τους στις Σύγχρονες Απαιτήσεις.
Συμμετείχα ως ομιλήτρια σε πάνελ με θέμα : Στη Νέα Διαστημική εποχή, όπου συνυπάρχουν νέες προοπτικές, προκλήσεις και απειλές, ποια κρίσιμα ζητήματα ανακύπτουν σε νομικό, θεσμικό, ρυθμιστικό και κοινωνικό-ηθικό επίπεδο;
Στο περιθώριο (λοιπόν) ενός συνεδρίου
- Τη νέα διαστημική εποχή δεν μπορώ να τη δω μόνο ως μια εποχή τεχνολογικών επιτευγμάτων. Είναι μια εποχή για την κατανόηση της οποίας δημιουργούμε και πάλι αφηγήματα με λέξεις.
- Οι λέξεις δεν είναι ουδέτερες. Δεν περιγράφουν απλώς την πραγματικότητα, τη σηματοδοτούν. Δημιουργούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο την αντιλαμβανόμαστε και αποφασίζουμε τι θεωρούμε, από αξιακή άποψη, επιτρεπτό, χρήσιμο ή αναγκαίο. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και στον τρόπο με τον οποίο αναφερόμαστε στο Διάστημα.
- Το Γραφείο του ΟΗΕ για τις Υποθέσεις του Διαστήματος (UNOOSA) και η Επιτροπή του ΟΗΕ για τις Ειρηνικές Χρήσεις του Διαστήματος (COPUOS) χρησιμοποιούν συγκεκριμένες λέξεις ως βασικό πλαίσιο για τη διεθνή διακυβέρνηση του Διαστήματος.
- Μιλούν για «ειρηνικές χρήσεις του Διαστήματος», για «βιώσιμη ανάπτυξη», για «διεθνή συνεργασία» και για «όφελος όλης της ανθρωπότητας».
- Και ασφαλώς πρόκειται για λέξεις με ισχυρό και θετικό αξιακό φορτίο.
- Όμως εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το ενδιαφέρον κοινωνιογλωσσικό παράδοξο: Τι συμβαίνει όταν οι λέξεις των θεσμών δεν συνάδουν με την πραγματικότητα που καλούνται να περιγράψουν;
- Όταν μιλάμε για «όφελος για όλη την ανθρωπότητα» και για «διεθνή συνεργασία», ποια ανθρωπότητα εννοούμε; Γιατί δεν υπάρχει μία ενιαία ανθρωπότητα με τα ίδια συμφέροντα και τις ίδιες δυνατότητες. Υπάρχουν κράτη, κοινωνίες, επιχειρήσεις και άνθρωποι με πολύ διαφορετική πρόσβαση στην τεχνολογία και πολύ διαφορετική δυνατότητα να επηρεάσουν τους κανόνες.
- Όταν λέμε «βιώσιμη ανάπτυξη», ποιος αποφασίζει τι είναι βιώσιμο;
- Και όταν μιλάμε για «ειρηνικές χρήσεις», αρκεί η πρόθεση ή χρειάζεται να εξετάσουμε και τις συνέπειες; Ποιος αναλαμβάνει το κόστος και τους κινδύνους ενός πολέμου, είτε στη Γη είτε στο Διάστημα;
- Η διαστημική τεχνολογία δεν βρίσκεται πλέον κάπου μακριά από την καθημερινότητά μας. Επηρεάζει την επικοινωνία, την πλοήγηση, την πρόγνωση του καιρού, τη διαχείριση φυσικών καταστροφών, την οικονομία, την ασφάλεια και τη λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών. Όσο περισσότερο εξαρτόμαστε από τις διαστημικές υποδομές, τόσο περισσότερο το Διάστημα γίνεται κοινωνικός χώρος.
- Μιλάμε για «κατάκτηση» του Διαστήματος, για «εκμετάλλευση» πόρων, για «νέους κόσμους». Μήπως μεταφέρουμε στο Διάστημα παλαιότερα μοντέλα σκέψης, σύμφωνα με τα οποία ό,τι είναι τεχνικά προσβάσιμο μπορεί τελικά να γίνει αντικείμενο ιδιοποίησης;
- Η επιλογή της λέξης «κατάκτηση» δεν είναι ίδια με την επιλογή της λέξης «συνύπαρξη». Η λέξη «εκμετάλλευση» δεν δημιουργεί το ίδιο ηθικό πλαίσιο με τη λέξη «διαχείριση». Η άκριτη «ανάπτυξη» και «πρόοδος» αλλάζουν νόημα όταν συνοδεύονται από τις λέξεις «ισότητα» και «συμμετοχή».
- Όσο περισσότερο το Διάστημα επηρεάζει τη ζωή μας, τόσο περισσότερο χρειαζόμαστε κοινωνική εμπιστοσύνη. Και η εμπιστοσύνη δεν δημιουργείται μόνο με την τεχνολογία. Δημιουργείται με κανόνες, διαφάνεια και λογοδοσία.
- Και υπάρχει και μία ακόμη λέξη, πέρα από την κοινωνική εμπιστοσύνη και την κοινωνική ευθύνη, που πρέπει να επαναφέρουμε στο κέντρο της συζήτησης: το μέλλον.
- Οι αποφάσεις που παίρνουμε σήμερα μπορεί να διαμορφώσουν το διαστημικό περιβάλλον για πολλές επόμενες γενιές. Έχουμε, λοιπόν, το δικαίωμα να σχεδιάζουμε το Διάστημα μόνο με βάση τις ανάγκες και τα συμφέροντα του σήμερα;
- Ή έχουμε και μια ευθύνη απέναντι σε εκείνους που δεν έχουν ακόμη φωνή;
- Αυτό μου θυμίζει τον Frankenstein της Mary Shelley. Όχι επειδή προέβλεψε τις απειλές της σύγχρονης τεχνολογίας, αλλά επειδή έθεσε ένα διαχρονικό ζήτημα: την αναντιστοιχία ανάμεσα στη δημιουργική δύναμη του ανθρώπου και στην ανάληψη της ευθύνης για τα αποτελέσματά της.
- Η ανθρώπινη νόηση δημιουργεί γρήγορα, αλλά αναλαμβάνει αργά την ευθύνη για τα αποτελέσματα της δημιουργίας της — και μερικές φορές, πολύ αργά.
- Σε όλο τον κόσμο, κορυφαία πανεπιστήμια έχουν ήδη εντάξει στα προγράμματά τους μαθήματα όπως «Ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης», «Ψηφιακή Υπευθυνότητα» ή «Τεχνοηθική Σχεδιασμού».
- Η τεχνοηθική είναι ο κλάδος της εφαρμοσμένης φιλοσοφίας που μελετά τη σχέση τεχνολογίας και κοινωνικών αξιών.
- Η τεχνοηθική επιδιώκει να αντιμετωπίσει τα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν από τις τεχνολογικές καινοτομίες, τονίζοντας την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο τα πιθανά οφέλη, αλλά και οι ευρύτερες επιπτώσεις για την κοινωνία και το περιβάλλον.
- Ο Λουτσιάνο Φλορίντι, Ιταλός φιλόσοφος της πληροφορίας, υποστηρίζει ότι η εποχή μας δεν χρειάζεται απλώς έξυπνους αλγορίθμους, αλλά και ηθικούς.
- Ένα ακόμη διαχρονικό ερώτημα απασχολεί την επιστημονική κοινότητα εδώ και τουλάχιστον δύο αιώνες: Μπορεί ο επιστήμονας να είναι αντικειμενικός και ουδέτερος απέναντι στις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζει;
- Με άλλα λόγια, πάντα καταλήγουμε στην ποιότητα των ανθρώπων που αποφασίζουν για τους υπολοίπους.
- Ποιες είναι οι αξίες στις οποίες πιστεύουν;
- Κανένας επιστήμονας δεν δρα έξω από τις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες της εποχής του.
- Τις αποφάσεις του τις καθοδηγεί το αξιακό του σύστημα.
- Οπότε, στην εποχή του υπέρτατου ανταγωνισμού και της κατάρριψης κάθε ανθρωπιστικής και περιβαλλοντικής αξίας, γιατί θεωρούμε ότι θα συμπεριφερθούμε διαφορετικά στο Διάστημα; Γιατί να μην μεταφέρουμε εκεί ακριβώς τα προβλήματα που δημιουργήσαμε στη Γη: τα απόβλητα, τη ρύπανση, τη συμφόρηση, την υπερεκμετάλλευση των πόρων, τον ανταγωνισμό και τον πόλεμο;
- Το πιο αστείο είναι ότι ο άνθρωπος έχει την ευφυΐα να καινοτομεί και να ερευνά, δεν έχει όμως την εξυπνάδα να κατανοήσει ότι οι ενέργειές του, όταν είναι καταστροφικές για τους άλλους, αφορούν και τον ίδιο.
- Καμία τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αυτονομηθεί, αν η ανθρώπινη νοημοσύνη θέσει κανόνες.
- Άραγε, μπορούμε να λέμε «μας ξέφυγε η κατάσταση»;
- Οπότε, πάλι στη Γη γυρίζουμε.
- Στα πολιτικά καθεστώτα και στους θεσμούς κοινωνικοποίησης που διαπαιδαγωγούν τους ανθρώπους. Τι προτιμάμε; Ανθρώπους που πράττουν με βάση ανθρωπιστικές αξίες ή σε χειραγωγούμενους υπηκόους, οι οποίοι θα εξαλειφθούν ολοκληρωτικά;
*H Μαρία Γεωργαλά είναι συγγραφέας, επικοινωνιολόγος, πιστοποιημένη σύμβουλος σταδιοδρομίας εφήβων και ενηλίκων (GCDF) και συντονίστρια βιωματικών εργαστηρίων επικοινωνίας.
Σπούδασε Κοινωνιολογία (Πάντειο Πανεπιστήμιο), Διοίκηση Επιχειρήσεων και Δημοσιογραφία στην Αθήνα. Κατέχει το μεταπτυχιακό τίτλο, D.E.A Κοινωνιολογία της Επικοινωνίας & Πληροφορίας, Paris 7. Κατέχει πιστοποιήσεις στην συστημική (ΑΚΜΑ) και καταξιωτική (THESYS) προσέγγιση. Έχει εργαστεί ως διδάσκουσα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (ΤΕΙ Πειραιά), στον επιχειρηματικό τομέα των Τηλεπικοινωνιών, στους τομείς ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού και εταιρικής επικοινωνίας και ως δημοσιογράφος. Ασχολείται ενεργά με θέματα έμφυλης βίας.
Συγγραφική διαδρομή: Το συναχωμένο αεροπλανάκι, εκδ. Ζαχαράκης, 2008, Το παραμύθι με τα χλομά μάγουλα, εκδ. Ζαχαράκης 2009, Αυτονόητα, εκδ. Φίλντισι, 2022, Παρανυχίδα εκδ. Μετρονόμος, 2025. Συμμετείχε με κείμενό της για την ηγεσία, στη συλλογική έκδοση GROW, Ιστορίες Management & Ηγεσίας, εκδ. Διόπτρα 2020
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
