22 Οκτωβρίου 2026
[Alessandro Izzi, Η βαλίτσα των διασταυρούμενων πεπρωμένων, μτφρ. Διονύσης Αλεβίζος, εκδόσεις Μετρονόμος, 2025]
Της Κατερίνας Λιάτζουρα
Κάθε που πλησιάζει ο εορτασμός της επετείου της 28ης Οκτωβρίου, σκέφτομαι πόσο «τυποποιημένες» είναι οι σχολικές εορτές και πόσο στείρες είναι από δημιουργικές προτάσεις, που να εστιάζουν στην αφύπνιση της σκέψης των μαθητών και μαθητριών μας και να καλλιεργούν την ενσυναίσθησή τους. Πώς μπορείς να αποφύγεις την επανάληψη του παρελθόντος, αναρωτιέμαι ως εκπαιδευτικός, αν δεν διεγείρεις το συναίσθημα των ανθρώπων, εν προκειμένω του μαθητικού πληθυσμού, ώστε αυτοί, οι πολίτες του αύριο, να κατανοήσουν εις βάθος την παραδοξολογία και τη μισανθρωπία του Ναζισμού και του Φασισμού, να συμπάσχουν με τα θύματα της μισαλλοδοξίας, να αντιληφθούν τη χειραγώγηση του απλού ανθρώπου; Πώς θα αφυπνίσουμε τις συνειδήσεις ώστε να μην επαναληφθούν τα αίσχη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αν δεν εστιάσουμε στα αίτια των πολιτικών επιλογών και στα αποτελέσματα και τις συνέπειες των πολέμων; Πώς θα μετατοπίσουμε τη σκέψη μας, πώς θα την απομακρύνουμε από τις ιαχές και τις τυμπανοκρουσίες των εθνικών εορτών και πώς θα την μεταφέρουμε στη νηφάλια θεώρηση των ιστορικών γεγονότων και στη διαύγεια της ιδέας της [παν]ανθρώπινης, της [παν]εθνοτικής, της [παν]θρησκευτικής, της [παν]κρατικής και -γιατί όχι- και [παν]συνοριακής- συνύπαρξης των ανθρώπων, αν όχι μέσα από την αλλαγή οπτικής και ιστόρησης των πραγμάτων;
Μια πρόταση, λοιπόν, διαφορετικού εορτασμού της εθνικής μας εορτής, θα ήταν να δούμε τα γεγονότα των μαύρων εκείνων χρόνων στην Ευρώπη, μέσα από το πρίσμα της καλλιτεχνικής έκφρασης και συγκεκριμένα μέσα από μια θεατρική παράσταση. Και δεν εννοώ τη θεατρική αναπαράσταση πολεμικών σκηνών και μαχών, την ηρωοποίηση του πολέμου και όσων εξαναγκάζονται ή εκβιάζονται (συναισθηματικά, κοινωνικά, πολιτικά) να συμμετέχουν σε αυτόν, αλλά την αναπαράσταση του παραλογισμού του πολέμου, τα πάθη του μικρού ανθρώπου, που δεν διαθέτει τη δύναμη ή τα μέσα να ξεφύγει από το μίσος του [συν;]ανθρώπου του.
Ως τέτοια πρόταση έρχεται να συμβάλλει το θεατρικό έργο του σύγχρονου Ιταλού δραματουργού Alessandro Izzi «Η βαλίτσα των διασταυρούμενων πεπρωμένων», που μεταφράστηκε από τον Διονύση Αλεβίζο και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Και αυτό, γιατί θαρρώ πως εμπεριέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για να γίνει πράγματι η σχολική εορτή της 28ης Οκτωβρίου αφορμή για βαθύτερη και ουσιαστικότερη διάχυση των αντιπολεμικών και αντιφασιστικών ιδεών, να γίνει αφορμή για μια εκ βαθέων συζήτηση για τα αίτια των πολέμων και το παράλογο της επανάληψής τους, να γίνει εφαλτήριο για συζήτηση και τη συνειδητοποίηση των κινδύνων που διατρέχουν οι λαοί από την ανάδυση [νέο;]ναζιστικών μορφωμάτων που στρέφουν τα βέλη τους πάντα προς το ευάλωτο, το διαφορετικό και το ξένο και που, φυσικά, εξυπηρετούν ιμπεριαλιστικά, εθνικιστικά, μιλιταριστικά και οικονομικά συμφέροντα.
Το έργο του Alessandro Izzi, διαδραματίζεται σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό, την εποχή του Β’ ΠΠ. Πρωταγωνιστές: ο σταθμάρχης που εκπροσωπεί την κοινή λογική της εποχής και του απλού ανθρώπου, ο αναλφάβητος αχθοφόρος, που ενσαρκώνει την αφέλεια των παιδιών και το συναίσθημα, η υπάλληλος των εκδοτηρίων, που εκπροσωπεί εκείνα τα άτομα που χειραγωγούνται από μεγαλοστομίες και ωραιοποιημένες υποσχέσεις και ο καθηγητής Γυμναστικής, που ως φερέφωνο των αντιλήψεων του φασιστικού καθεστώτος του Ντούτσε, περιφέρει επί σκηνής τις ιδέες του ρατσισμού και του αντισιμιτισμού. Παράλληλα, εμφανίζονται (σαν σκιές ή φαντάσματα) ένα μικρό Εβραιόπουλο που κρύβεται για να σωθεί από τη μεταφορά του σε στρατόπεδο συγγέντρωσης, κάποιοι ταξιδιώτες που πηγαινοέρχονται στον σταθμό και μερικοί άνθρωποι που είναι στημένοι σε ουρά σίτισης σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Το έργο, επειδή ακριβώς γράφτηκε για παιδιά και εφήβους, εμπεριέχει διαλόγους απλούς, που μεταλαμπαδεύουν όμως μηνύματα βαρυσήμαντα, τα δρώμενα εναλλάσσονται γρήγορα, ο συγγραφέας εστιάζει στα ουσιώδη, κάνει χρήση οπτικοακουστικών μέσων που κεντρίζουν το ενδιαφέρον των μικρών θεατών και είναι ευρηματικός στις σκηνοθετικές του οδηγίες. Ας σημειωθεί ότι την έκδοση προλογίζει με πολύ εύστοχες παρατηρήσεις η καθηγήτρια στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, Μαρία Σγουρίδου, και ότι επίσης συνοδεύεται από το εκτενές επίμετρο του μεταφραστή, με πολύ ενδιαφέρουσες και λεπτομερείς επισημάνσεις.
Δεν ξέρω αν με ένα θεατρικό έργο μπορεί να αλλάξει η οπτική των πραγμάτων μέσα στο σχολείο. Ξέρω, όμως, ότι ο δρόμος για να αλλάξει η οπτική αυτή είναι διάσπαρτος από εκπαιδευτικές δυσκαμψίες, ατολμίες και καχυποψίες απέναντι σε νέες προτάσεις. Ίσως να έφτασε η ώρα να περάσουμε στο επόμενο επίπεδο οργάνωσης και παρουσίασης των σχολικών εορτών∙ και ίσως το πρώτο ουσιαστικό βήμα να ήταν, να επικεντρωθούμε στην ουσία της Ιστορίας, ενσωματώνοντας έργα όπως το θεατρικό του Alessandro Izzi «Η βαλίτσα των διασταυρούμενων πεπρωμένων».
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
