Η ποίηση ως ανοιχτό πεδίο έκφρασης

27 Απριλίου 2026

[Μάρα Ανδρέου, Στα Υστερόγραφα, εκδόσεις Βακχικόν, 2026]

Της Τζίνας Καρβουνάκη

Η πρώτη ποιητική συλλογή της Μάρας Ανδρέου, Στα Υστερόγραφα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν, συγκροτεί μια γραφή έντονα βιωματική, η οποία δεν επιδιώκει να αποδώσει την εμπειρία ως αφήγηση συμφιλίωσης, αλλά ως πεδίο διαρκούς τριβής: ανάμεσα στο ανείπωτο και την εκφορά, στην επιθυμία και την απώλεια, στην ανάγκη για νόημα και στη διαρκή αποτυχία του να σταθεροποιηθεί. Η ποιήτρια δεν «συστήνεται» με όρους λογοτεχνικής αυτάρκειας· αντιθέτως, εκκινεί από μια θέση εσωτερικής έκθεσης, όπου το ποίημα λειτουργεί ως συμβάν και όχι ως διακοσμητική επεξεργασία του αισθήματος.

Κεντρικός άξονας της συλλογής είναι η ανάδειξη του σώματος όχι ως θεματικού αντικειμένου, αλλά ως πρωτεύοντος τρόπου πρόσληψης του κόσμου. Στα ποιήματα της Ανδρέου, το σώμα εμφανίζεται ως χώρος δοκιμασίας, ως πεδίο όπου εγγράφονται η φθορά, η ένταση, η υπεροξυγόνωση της απελπισίας, η στέρηση, η εξάντληση.
Στην ποιητική σύνθεση «Ο ελέφαντας στο δωμάτιο», η εικόνα της ασφυξίας και της έλλειψης οξυγόνου δεν αποτελεί απλώς μεταφορά, αλλά δραματουργία της αποσιώπησης: το ανείπωτο γιγαντώνεται, σαπίζει και πλημμυρίζει τον χώρο, μετατρέποντας το τραύμα σε κυριολεκτική ατμόσφαιρα ζωής.

Το ύφος της Ανδρέου διακρίνεται από γλωσσική τόλμη και εσκεμμένη αποφυγή κάθε εξευγενισμένης «ποιητικότητας». Η φράση λειτουργεί συχνά ως αποσπασματική καταγραφή, με απότομες μεταπτώσεις και δηκτικές αιχμές που αντιστρατεύονται την κανονιστική γλώσσα της τάξης και της ερμηνείας. Χαρακτηριστική είναι η ειρωνική αντιστροφή του θεσμικού και ιατρικού λόγου στη «Νεκροψία», όπου η έννοια της χρονικότητας και η «διάγνωση» της ζωής υπονομεύονται μέσω μιας ρητορικής σύγκρουσης που απογυμνώνει την αυταπάτη της εξήγησης.

Η συλλογή οργανώνει επίσης μια ιδιαίτερη «τοπογραφία» του βιώματος: ο αστικός χώρος, τα δωμάτια, οι μικρές υλικές λεπτομέρειες και τα αντικείμενα (το άδειο τζιν στην Πατησίων, οι κατσαρίδες ως καταλύτης απόφασης στο «Νοικιάζεται») αποκτούν λειτουργία συμβολική και ταυτόχρονα υπαρξιακή. Ο χώρος δεν είναι σκηνικό αλλά ενεργός παράγοντας που πιέζει, επιταχύνει, εγκλωβίζει ή αποκαλύπτει. Έτσι, το καθημερινό μετατρέπεται σε πεδίο κρίσης: οι μικρές εικόνες δεν «εξωραΐζουν» την εμπειρία, αλλά την απογυμνώνουν.

Εμβληματική στην ποιητική της Ανδρέου είναι η εμμονή στη στιγμή: όχι ως ρομαντική στιγμή πληρότητας, αλλά ως οριακή μονάδα ύπαρξης που φέρει μέσα της τον κίνδυνο της απώλειας. Ο χρόνος εμφανίζεται ως βίαιος μηχανισμός που καταργεί τη διάρκεια, ενώ η ζωή βιώνεται ως συνθήκη όπου η ελπίδα δεν έχει εγγύηση και η ευθραυστότητα του παρόντος δεν επιδέχεται ηθικολογικές παρηγορίες.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διατύπωση μιας ποιητικής της σιωπής: η συλλογή υποβάλλει επανειλημμένα την αίσθηση ότι το ουσιώδες δεν βρίσκεται μόνο σε αυτό που λέγεται, αλλά και σε αυτό που κυκλοφορεί ανάμεσα στις λέξεις, ως υπόλειμμα, ως ίχνος, ως αμφισημία που δεν επιλύεται. Το μη-ειπωμένο εδώ δεν είναι αδυναμία· είναι η ίδια η συνθήκη της έντασης του ποιητικού λόγου.

Αξίζει να επισημανθεί πως η πρώτη αυτή ποιητική εμφάνιση αναδύεται μέσα από ανθρώπινες διαδρομές και συναντήσεις που λειτουργούν ως υπόστρωμα της γραφής. Το νήμα της γνωριμίας μας με την ποιήτρια περνά από τον κοινό μας φίλο, τον Τσιμάρα Τζανάτο. Μια παρουσία που δεν λειτουργεί ως εξωτερική αφιέρωση, αλλά ως λεπτή υπενθύμιση ότι η λογοτεχνία συγκροτείται και μέσα από σχέσεις εμπιστοσύνης, συνομιλίας και αναγνώρισης. Ορισμένες συναντήσεις δεν εγγράφονται ρητά στο ποίημα· ωστόσο, επιμένουν ως αόρατο πλαίσιο που το καθιστά δυνατό.

Το βιβλίο Στα Υστερόγραφα συνιστά μια πρώτη ποιητική συλλογή με ευδιάκριτο αποτύπωμα, ποιητική της οριακότητας, της σωματικής αλήθειας, της γλωσσικής ρήξης και της άρνησης κάθε εύκολης συμφιλίωσης. Η Ανδρέου εμφανίζεται ως φωνή που δεν αντιμετωπίζει το ποίημα ως καταφύγιο, αλλά ως ανοιχτό πεδίο έκθεσης και διεκδίκησης του πραγματικού, μιας πραγματικότητας συχνά αφόρητης, αλλά γι’ αυτό ακριβώς αδιαπραγμάτευτα αληθινής.

Η Μάρα Ανδρέου γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα, ενώ κάποια χρόνια τα πέρασε στη Χίο. Σπούδασε Μηχανική της Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και Υποκριτική στο Θέατρο των Αλλαγών. Ανακάλυψε τη συγγραφική της φωνή το 2019, μαθητεύοντας δίπλα στον Τσιμάρα Τζανάτο. Έχει συμμετάσχει στην ποιητική ανθολογία Η ομορφιά του κόσμου (εκδόσεις Βακχικόν 2026).

Η ποιητική συλλογή Στα Υστερόγραφα είναι το πρώτο της βιβλίο.

---