Σημειώσεις για έναν κόσμο βίας

Φωτογραφία: Alex Kat

«24 ώρες σ’ έναν κόσμο που δεν μας ανήκει». Μια παράσταση του Παντελή Φλατσούση σε κείμενο και σκηνοθεσία δική του, στο «Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν», οδός Φρυνίχου.

Του Λέανδρου Πολενάκη

Στην εξερεύνηση της άκρατης βίας που επικρατεί στον κόσμο μας είναι αφιερωμένη η νέα παράσταση του Παντελή Φλατσούση, με τον εύλογο τίτλο: «Το Μίσος – 24 ώρες σε έναν κόσμο που δεν μας ανήκει». 

Εκκινώντας από την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία του Ματιέ Κασοβίτς (1995), ο δόκιμος σκηνοθέτης επιχειρεί ένα μακρύ ταξίδι μέσα στους σκολιούς δρόμους της Ιστορίας, της Τέχνης αλλά και της ζωής, για να φωτίσει αυτό το σκοτεινό φαινόμενο από μέσα. Σε αυτό το ταξίδι στην κόλαση, ιδανικός οδηγός του θα μπορούσε να είναι ο πρώτος συντάξας την Μέθοδο άνευ διδασκάλου βασανισμού των άλλων, θείος Μαρκήσιος ντε Σαντ, με το δαιμονικό σκεπτικό: «αφού δεν υπάρχει Θεός, τότε όλα επιτρέπονται». Ως συνεπής, φιλότιμος Καρτεσιανός ο πιο πάνω, αρχίζει την καταμέτρηση του απείρου αριθμού των δυνητικών πράξεων βίας που ανοίγονται  για τον άνθρωπο, χωρίς τον φόβο του θανάτου και τον έλεο του Θεού. Έχοντας ταυτίσει εκ των προτέρων τον άπειρο αριθμό που αναζητά, με τον άγνωστο Θεό που θέλει να συναντήσει. Για να διαπιστώσει στο τέλος της εφιαλτικής περιπλάνησής του, ότι όλη η διάρκεια της ζωής όλων των ανθρώπων που έζησαν, ζουν ή θα ζήσουν, και όλη η σοφία των αριθμών αν τους αθροίσεις, δεν φτάνει για την ολοκλήρωση του τιτάνιου αυτού έργου από έναν άνθρωπο. Επειδή ο Θεός, ακόμα κι αν του προσθέσουμε μία μονάδα, εξακολουθεί να είναι άπειρος.

Ως βασικό και σταθερό δραματουργικό πυρήνα του έργου του, ο Παντελής Φλατσούσης τοποθετεί το ανταποδοτικό σύνδρομο του ανθρώπου που υπέστη κάποτε βία και, για να λησμονήσει τον πόνο του, την ανταποδίδει. Αν αντικρίσουμε το ζήτημα από καθαρά κοινωνική σκοπιά, έχει δίκιο. Ο θύτης που έχει υπάρξει προηγουμένως θύμα, βρίσκεται στο κέντρο του μεγάλου μυθιστορήματος της Δύσης, αρχίζοντας από τον Μπαλζάκ και τελειώνοντας  με τον Ντίκενς και με τον Ουγκώ. Αυτό, αν θέλουμε, αποτελεί την αιτιακή «κανονικότητα» του εγκληματικού φαινομένου. Ο πόνος του θύματος φέρνει τον πόνο του επόμενου θύματος κ.ο.κ. 

Υπάρχουν όμως εγκλήματα που ξεφεύγουν, βρίσκονται έξω από το πλαίσιο κάθε  κανονικότητας. Γίνονται τα ίδια ο παραδειγματικός οδηγός-κανόνας και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο.  Θα αναφέρω το πρώτο παράδειγμα που μου έρχεται στον νου. Όχι από τον χώρο της λογοτεχνίας, αλλά από την αληθινή ζωή. Συνέβη πρόσφατα. Ένας λίγο διαφορετικός νέος άνθρωπος, εφοδιασμένος με κανονικό εισιτήριο, επιχειρεί να επιβιβαστεί σε ένα πλοίο στον Πειραιά, για να ταξιδέψει. Οι λιμενικοί επιχειρούν χωρίς αιτία να τον εμποδίσουν, ενώ βρίσκεται ήδη στον καταπέλτη και το πλοίο είναι έτοιμο να αναχωρήσει. Διαμαρτύρεται, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ρωτάει γιατί, και του απαντούν: γιατί «έτσι μας». Τον σπρώχνουν ενώ το πλοίο βρίσκεται ήδη εν κινήσει, τον ρίχνουν στη θάλασσα, πνίγεται. 

Το δικαίωμα να πετάμε επιβάτες στη θάλασσα, γιατί «έτσι μας», γιατί δεν τους γουστάρουμε, γιατί «δεν τους πάμε», είναι μια εγκληματική συμπεριφορά έξω από κάθε κανόνα, κάθε νόρμα και κάθε κανονικότητα. Αλλά τι να μιλάμε τώρα, θα μου αντιτάξετε, για τρεις χαμηλόβαθμους λιμενικούς, τη στιγμή που σήμερα συμβαίνει ολόκληρος ο πλανήτης να βρίσκεται στη διάθεση ενός διεθνούς εγκληματία, που κρατάει στα χέρια του, «γιατί έτσι του» και για τα αμφίβολα κέρδη του, τα κλειδιά του «Φρέατος της Αβύσσου» – κατά την Ιερή Αποκάλυψη του Ιωάννη.    

Ασφαλώς και πρέπει  να μιλάμε και για το μικρό και για το μεγάλο έγκλημα, επειδή το ένα είναι ο προαγωγός του άλλου. Επειδή αυτή είναι η ανθρώπινη κατάσταση και η ανθρώπινη συνθήκη, τα σκοτάδια σήμερα, που ο Παντελής Φλατσούσης στο έργο του «Μίσος» επιχειρεί να φωτίσει, εστιάζοντας στο παγκόσμιο έγκλημα που διεξάγεται μπροστά στα μάτια μας, έξω από κάθε κανόνα και από κάθε νόρμα, με ζητούμενο την απροκάλυπτη αρπαγή του πλούτου των εθνών από μια κάστα αδίστακτων τυχοδιωκτών και δολοφόνων των λαών. Η μανία του πλούτου και η ακόρεστη δίψα για εξουσία δεν έπεσαν απ’ τον ουρανό, δεν είναι γεννήματα μεταφυσικής και δεν είναι εκ Θεού. Το μυαλό του ανθρώπου τα γέννησε και το μυαλό του νέου ανθρώπου θα τα σβήσει. 

Μη, λοιπόν, ακούτε άλλο τη φωνή του θείου Μαρκήσιου, που είναι η φωνή της εξουσίας του θηρίου και εκπέμπεται με πακτωλό χρημάτων από χίλιες πηγές, για να σας πείσει ότι δεν υπάρχει άλλο Δίκαιο εκτός από το Δίκαιο του ισχυρότερου και να κατεβάσετε το κεφάλι. Καταλαβαίνω ότι χρειάζεται πολύχρονη παιδεία για να αποβάλουμε τη συστηματική πλύση εγκεφάλου που μας έχει γίνει.  Ας κάνουμε όμως μόνοι μας την αρχή και  όλα τα άλλα θα ακολουθήσουν. Ας ανοίξουμε την «Πολιτεία» του Πλάτωνα, για να δούμε πώς ο φιλόσοφος αποδομεί, από τις πρώτες ήδη παραγράφους του βιβλίου, την πιο πάνω άποψη των σοφιστών για το Δίκαιο του ισχυρότερου, που ακόμα «παίζει» στην εποχή μας. 

Σε αυτόν τον «φωτισμό» και στην εξημέρωση του ανθρώπινου θηρίου στοχεύει η παράσταση «24 ώρες σ’ έναν κόσμο που δεν μας ανήκει» του Παντελή Φλατσούση, κινούμενη στο μεταίχμιο μυθοπλασίας και πραγματικότητας, σε επίπεδο λόγου θεατρικού παράλληλα με τα άρτια αισθητικά και νοηματικά βίντεο που αλληλοσυμπληρώνουν το ένα το άλλο. Είναι πραγματικά η πιο πολιτική παράσταση που έχω παρακολουθήσει τα τελευταία χρόνια, ένα πολύτιμο εργαλείο στα χέρια όλων όσων νοιαζόμαστε ακόμα για την έρμη την ελευθερία μας και δεν πρέπει να πάψουμε να αγωνιζόμαστε για αυτήν πριν την κάνουν κουρελόχαρτο οι κήρυκες της άνευ όρων υποταγής. Αξίζει ένα ανεπιφύλακτο εύγε, σε όλους ανεξαιρέτως τους συντελεστές της.  

Η σύνθεση κειμένου είναι του Παντελή Φλατσούση, της Παναγιώτας Κωνσταντινάκου και της ομάδας. Η δραματουργική επεξεργασία και η σκηνοθεσία, του Παντελή Φλατσούση. Τα σκηνικά και τα κοστούμια, του Κωνσταντίνου Ζαμάνη. Το video design του Φώτη Φωτόπουλου, το video programming του Ηλία Σταυρόπουλου. Η μουσική και οι ηχητικοί σχεδιασμοί, του Σταύρου Γασπαράτου. Οι φωτιστικοί σχεδιασμοί της Ιωάννας Αθανασίου και του Τάσου Παλαιορούτα. Παίζουν οι νεότατοι, λίαν ελπιδοφόροι ηθοποιοί: Saba Hosseini, Λίζα Μικροπούλου και Κατερίνα Συναπίδου. Στα video εμφανίζονται οι: Thato Kämmerer, Geoffroy de Lagasnerie, Ioana Nitulescu και Assa Traoré.

Μία παραγωγή του Spectrum ΑΜΚΕ, σε συμπαραγωγή με το TheaterHaus Jena και το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν.      

---