Η οθόνη και το τραύμα της επαφής

[Παύλος Ανδρέου, Κινητό ταραντούλα, Εκδόσεις Θράκα, 2026]

Της Τζίνας Καρβουνάκη

Στην ποιητική συλλογή Κινητό ταραντούλα του Παύλου Ανδρέου, η οθόνη αποκτά σώμα. Απλώνει μεταλλικά πόδια στην πλατεία, συγκεντρώνει γύρω της ένα πλήθος πιστών, εισχωρεί στη γλώσσα με την οποία οι άνθρωποι επιθυμούν, φοβούνται και αναζητούν αναγνώριση. Η συνύπαρξη του οικείου αντικειμένου με την απειλητική μορφή της αράχνης συμπυκνώνει την αγωνία της συλλογής: τι συμβαίνει στην ανθρώπινη επαφή όταν το μέσο που την υπόσχεται αρχίζει να καθορίζει τους όρους της;

Ο Ανδρέου προσεγγίζει αυτό το ερώτημα μέσα από τη σάτιρα, τη δραματοποιημένη αφήγηση και το γκροτέσκο. Ο κόσμος του κατοικείται από ποιητές υπό επιτήρηση, μηχανές που λεηλατούν βιβλιοθήκες, υπαλλήλους με μυστικούς φακέλους, ερωτευμένους που συνεχίζουν να κοιτάζονται μέσω της οθόνης ακόμη και όταν βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο. Η παραμόρφωση φέρνει στην επιφάνεια σχέσεις εξουσίας που έχουν αποκτήσει την οικειότητα της καθημερινής συνήθειας.

Στο ομότιτλο ποίημα, η ψηφιακή εξάρτηση παίρνει τη μορφή δημόσιας λατρείας. Οι φορτιστές αντικαθιστούν τα στεφάνια, οι φακοί της κάμερας τα κεριά, οι ειδοποιήσεις τους ψαλμούς. Στην κραυγή του παιδιού «Like!» το πλήθος απαντά «Αμήν». Η διαδοχή αυτών των αντιστοιχιών δίνει στη σκηνή τελετουργικό ρυθμό. Η ανάγκη της σύνδεσης έχει αποκτήσει δόγμα, σύμβολα και εκπροσώπους. Ο δήμαρχος ευλογεί την αδιάκοπη λειτουργία των οθονών, ενώ η συλλογική γονυκλισία ολοκληρώνει την εικόνα μιας κοινότητας που αναγνωρίζει τον εαυτό της μέσα από την υποταγή της.

Ωστόσο, ο παρατηρητής συμμετέχει στη γλώσσα του θεάματος που τον τρομάζει: «Πλησίασα ζουμάροντας». Το ρήμα είναι αποκαλυπτικό. Ακόμη και η κίνηση προς την κατανόηση περιγράφεται με όρους κάμερας. Η τεχνολογία έχει εγκατασταθεί στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε.

Η προβληματική αυτή εισάγεται ήδη στο εναρκτήριο ποίημα με πεζολογική μορφή, την «Αστυνομία Ποιητικών Παραβάσεων». Το αστυνομικό σκηνικό μεταφέρει το ζήτημα της λογοτεχνικής αυθεντικότητας σε ένα παράδοξο εργαστήριο ελέγχου. Η τεχνική αρτιότητα καθίσταται ύποπτη, η υπογραφή αμφίβολη, το ύφος αντικείμενο ταυτοποίησης. Η έρευνα καταλήγει στην ερώτηση αν ο δημιουργός αισθάνθηκε κάτι πριν γράψει. Έτσι τίθεται εξαρχής η σχέση ανάμεσα στο ποίημα και στο βίωμα που το στηρίζει.

Στο «Ρεσάλτο», η σχέση αυτή αποκτά τη βία μιας επιδρομής. Τα ρομπότ καταλαμβάνουν τη βιβλιοθήκη και ιδιοποιούνται την ποιητική παραγωγή. Η εικόνα της ταρίχευσης των ποιημάτων σε μνήμες μηχανών υποβάλλει μια διατήρηση από την οποία έχει αφαιρεθεί η ζωή. Εντούτοις, οι τελευταίοι στίχοι στρέφουν την αιχμή προς το ίδιο το λογοτεχνικό πεδίο: τα «χέρια τεχνητά» προϋπήρχαν. Η μίμηση, η κατασκευή ύφους και η παραγωγή προς αναγνώριση έχουν τη δική τους ανθρώπινη ιστορία.

Αυτή η αυτοκριτική διάσταση ενισχύεται στη «Νύχτα Αρρωστημένης Π(οίησης)». Η απογοήτευση από τη μικρή ψηφιακή ανταπόκριση μετατρέπεται σε κρίση ποιητικής υπόστασης. Το βλέμμα, όμως, επιστρέφει στον καθρέφτη και συναντά την «άθλια εκδοχή» του ομιλητή. Ο σατιριστής αναγνωρίζει τη συμμετοχή του στην ίδια οικονομία επιβεβαίωσης. Εδώ η συλλογή αποκτά μεγαλύτερο βάθος, καθώς η ειρωνεία περιλαμβάνει εκείνον που την εκφέρει.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, από αυτή την άποψη, το «Smart and Heart». Το κινητό, που προηγουμένως είχε εμφανιστεί ως απειλητική θεότητα, γίνεται τώρα κουρασμένος αποδέκτης της ανθρώπινης μοναξιάς. Κουβαλά ανεκπλήρωτες χειρονομίες, αδιάβαστα μηνύματα, συναισθήματα που οι ιδιοκτήτες του δυσκολεύονται να αντέξουν. Η απόδρασή του αντιστρέφει τη σχέση κυρίου και υπηρέτη. Η συσκευή αναζητά ελευθερία και, τελικά, ένα χάδι. Αυτή η μετατόπιση περιπλέκει δημιουργικά την αρχική αλληγορία: μέσα στο αντικείμενο επιστρέφει η ανάγκη τρυφερότητας που έχει στερηθεί ο άνθρωπος.

Η ίδια ανάγκη αναγνώρισης συνδέει την ψηφιακή θεματική με τα ποιήματα κοινωνικού αποκλεισμού. Στη «Διαφορετικότητα», η οργανωμένη συζήτηση για την αποδοχή αποκαλύπτει τους όρους που θέτει η κανονικότητα σε όποιον αποκλίνει. Το πρόσωπο που ζητά χώρο καλείται πρώτα να εξηγηθεί ενώπιον του πλήθους. Η φιλοξενία συνοδεύεται από εξέταση. Αντίστοιχα, στο «Κουίζ», η ταυτότητα του μετανάστη αναδύεται μέσα από το βάρος της καθημερινότητας: τη στέγη, την εργασία, τις απορρίψεις, τη γνώση μιας σιωπής αναγκαίας για την επιβίωση.

Στο «Me Too You», η βία συνεχίζεται ως εσωτερικευμένη δυσπιστία. Η φωνή που έχει υποστεί την επίθεση δυσκολεύεται να πιστέψει την ίδια της τη μαρτυρία. Οι εκφράσεις «σε mute» και «σε λειτουργία πτήσης» μεταφέρουν το ψηφιακό λεξιλόγιο στο σώμα που αδυνατεί να αντιδράσει. Η ακινησία μετά την επίθεση, το νερό που δεν τρέχει, το ερώτημα για το φόρεμα δείχνουν πώς η κοινωνική ενοχοποίηση εισχωρεί στην προσωπική συνείδηση.

Στην «Παρένθετη Μητρότητα», η επιτήρηση της εγκύου και το τραπεζικό μήνυμα μετά τον τοκετό οργανώνουν μια σκληρή αλληγορία της εμπορευματοποίησης. Η συλλογή επιλέγει εδώ μια έντονα καταγγελτική οπτική, η οποία περιορίζει την πολυπλοκότητα των εμπλεκόμενων επιθυμιών. Η ποιητική δύναμη συγκεντρώνεται κυρίως στην τελική εικόνα: το σώμα μένει μόνο, ενώ η συναλλαγή ολοκληρώνεται στην οθόνη.

Η «Ξενάγηση» διευρύνει το πεδίο προς την ιστορική μνήμη. Η Αμμόχωστος εμφανίζεται ως τόπος όπου το τραύμα διακόπτει την τουριστική περιήγηση. Ο επισκέπτης που υποκύπτει ‘στα τραύματά μας’ εισέρχεται αιφνίδια σε μια συλλογική πληγή. Η κτητική αντωνυμία μεταφέρει την ευθύνη της αφήγησης σε ένα ‘εμείς’ που εξακολουθεί να ζει μέσα στη διαίρεση.

Ως προς την ποιητική τους οργάνωση, τα δεκαεννέα κείμενα στηρίζονται στην εναλλαγή ελεύθερου στίχου και πεζόμορφης αφήγησης, στην προσωποποίηση, στον διάλογο και στη συχνή τελική ανατροπή. Οι αγγλικοί όροι, οι ειδοποιήσεις και οι ψηφιακές εντολές διακόπτουν τον λυρικό τόνο, μεταφέροντας μέσα στο ποίημα τη γλωσσική συνθήκη της εποχής. Οι σκηνές αποκτούν συχνά τη δομή μικρών θεατρικών επεισοδίων, με ευδιάκριτους ρόλους και απότομη αποκάλυψη.

Η καταληκτική αιχμή δίνει στα ποιήματα τον ιδιαίτερο σατιρικό τους παλμό, συγκεντρώνοντας την ένταση της αφήγησης σε μια τελευταία, αποκαλυπτική μετατόπιση. Συχνά το τέλος προσκαλεί τον αναγνώστη να επιστρέψει σε όσα προηγήθηκαν και να αναγνωρίσει μια διαφορετική όψη τους. Ξεχωριστό βάθος αποκτά η γραφή του Ανδρέου εκεί όπου η ειρωνεία συναντά την ευάλωτη πλευρά των προσώπων: στον καθρέφτη του ποιητή, στην εξάντληση του κινητού, στην ανθρώπινη επιθυμία που επιμένει μέσα στους μηχανισμούς της εξάρτησης. Σε αυτές τις στιγμές, η κοινωνική παρατήρηση ανοίγεται στην κατανόηση της ανάγκης που τροφοδοτεί τις αντιφάσεις μας.

Η «Ποιητική Επιτάχυνση», που κλείνει τη συλλογή, επαναφέρει το σώμα ως μέτρο της γραφής. Απέναντι στην ακούραστη παραγωγή της μηχανής, ο άνθρωπος σκοντάφτει, αιμορραγεί, λαχανιάζει και συνεχίζει. Η τελική κίνηση διατηρεί την αβεβαιότητα της έκβασης. Ο δρόμος παραμένει ανοιχτός επειδή κάποιος επιμένει να τον διασχίζει.

Στο Κινητό ταραντούλα, η ποίηση δοκιμάζει έτσι τη δυνατότητά της να διαφυλάξει μια επαφή που δεν εξαντλείται στην ανταπόκριση της οθόνης. Το ουσιαστικότερο ερώτημα της συλλογής αφορά εκείνον που γράφει, διαβάζει, επιθυμεί: πόσο διαθέσιμος παραμένει να αισθανθεί κάτι που δεν μπορεί να μετρήσει, να αναρτήσει ή να ελέγξει;


BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες

Αφήστε μια απάντηση