12 Νοεμβρίου 2026
[Μαρίνα Δημήτρουλα, Ηλιάννα Λυκούδη, Κατερίνα Μπιρικάκη, Μαίρη Χάψα, Έσω Τοπία 4, εκδόσεις Βακχικόν, 2026, σελ. 96, ISBN: 978-618-231-301-5]
Του Δημήτρη Κ. Μπαλτά*
Τέσσερις σύγχρονες ποιήτριες, η Μαρίνα Δημήτρουλα, η Ηλιάννα Λυκούδη, η Κατερίνα Μπιρικάκη και η Μαίρη Χάψα, συνεργάζονται και μοιράζονται την ποίησή τους στο βιβλίο Έσω Τοπία 4 (εκδόσεις Βακχικόν, 2026). Η καθεμιά με τη δική της φωνή και χωρίς να χάνει την ιδιοπροσωπία της καταθέτει ποιητικά κείμενα με κύριο θέμα τη διαδρομή του ανθρώπου στον έρωτα και την αγάπη. Πρόκειται, όπως δηλώνει ο τίτλος, για μια εσωτερικευμένη τοπιογραφία των επιθυμιών της ψυχής, του σώματος, του νου. Κοινά υλικά και των τεσσάρων ποιητριών ο ήχος των λέξεων που μεταμορφώνει τα σιωπηλά συναισθήματα σε ψίθυρο, εξομολόγηση, κραυγή. Χαρά και πόνος παλινδρομούν σε αυτήν την ερωτική θητεία αποτελώντας μια διελκυστίνδα αντοχής και επούλωσης των πληγών. Μια διελκυστίνδα που στο τέλος η έκβασή της δεν είναι άλλη από τη λύτρωση, την κάθαρση που προσφέρει η εξομολόγηση και η ηχώ των λέξεων που τα χείλη ξεστομίζουν. Όταν κάτι εκφράζεται, το βάρος του μειώνεται και αλαφρώνει την ψυχή από το φορτίο της. Η ποίησή τους ξεχωρίζει για την εκφραστικότητα και τον λυρισμό των εικόνων, για τη μουσικότητα και τον ρυθμό. Είτε πρόκειται για ποιήματα με ρίμα είτε με ελεύθερο στίχο ο ρυθμός κερδίζει πάντα σε έδαφος, καθώς οι ολοφράσεις που επιλέγονται, η τοποθέτηση των λέξεων, οι μεταφορές και η ηχητική αποτύπωσή τους συμβάλλουν στην διατήρηση της αρμονίας από την αρχή ως το τέλος του κάθε ποιητικού κειμένου. Καθώς, μάλιστα, ο στίχος το επιτρέπει, αν δεν το επιβάλλει, κάποια από τα ποιήματα αυτού του βιβλίου έχουν μελοποιηθεί μοναδικά από τον συνθέτη Γιάννη Νικολάου.
Ας δούμε κάποια από τα επιμέρους συστατικά υλικά αυτών των ποιημάτων ξεκινώντας με τη συμβολή της Μαρίνας Δημήτρουλα, η οποία ανοίγει τη συλλογή με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Καθώς το φόντο δεν είναι άλλο από τον κόσμο μας, που όλο και πιο άγριος και τρομακτικός γίνεται, ο πρωταγωνιστής είναι το παιδί που θα τον σώσει και θα τον αλλάξει. Το μέλλον και η ελπίδα ανήκουν στα παιδιά. Σταδιακά η φωνή της ποιήτριας εσωτερικεύεται. Περνάει από δίπολα και αντιθέσεις, οι οποίες εξυπηρετούν την ανατροπή. Μέσα από αυτά εκφράζεται η επιθυμία, το «θέλω» του ποιητικού υποκειμένου. Η μνήμη και η λήθη, το παρελθόν και το παρόν, η σιωπή και η συνύπαρξη, το κενό και η συναισθηματική ερημιά, το φως της αγάπης και η πλάνη του ψεύδους συνιστούν τις πρώτες ύλες με τις οποίες η Δημήτρουλα πλάθει τα ποιήματά της, έτσι που αποκρυσταλλώνεται ο ψυχισμός της. Ο έρωτας, πανταχού παρών, αντιμάχεται τον χρόνο που διαβρώνει τα πάντα. Η προσμονή του σώζει το ποιητικό υποκείμενο που παραδέρνει μεταξύ μοναξιάς και ματαίωσης, μεταξύ μαρασμού και αναγέννησης. Έστω και τα ελάχιστα ψιχία του έρωτα αρκούν, για να το τραβήξουν απ’ το πηγάδι της θλίψης που έχει εγκλωβιστεί. Αλλά η απόσταση από το αγαπημένο πρόσωπο, απόσταση όχι γεωγραφική, κυρίως συναισθηματική και χρονική, καθώς εκείνο ανήκει στο παρελθόν και επιστρέφει μόνο ως ανάμνηση, μπολιάζουν τη λύπη και τον καημό της ποιητικής φωνής. Τα αγκάθια του χρόνου τρυπούν το σώμα της, ο ανεκπλήρωτος πόθος κακοφορμίζει τις πληγές και τ’ αδράχτι της μνήμης δεν επιτρέπει στις θύμησες να καταλαγιάσουν. Η ποιήτρια αισθητικά αξιοποιεί χρώματα, μυρωδιές και ήχους από τη φύση ή από τα αντικείμενα συνθέτοντας όμορφες εικόνες που αναβλύζουν νοσταλγία και αισθαντικότητα και επιτείνουν τον μαρασμό που ακολουθεί σαν επωδός. Γιατί; Γιατί το αγαπημένο πρόσωπο δεν επιστρέφει, παρά μονάχα ό,τι το θυμίζει. Ένα βιβλίο, οι γόπες στο σταχτοδοχείο, η εφημερίδα και ένα εισιτήριο που έμεινε να περιμένει. Η Μαρίνα Δημήτρουλα τραγουδά τον καημό της και ό,τι δεν μπόρεσε ή δεν πρόλαβε να εκφράσει απ’ την κοίτη των συναισθημάτων της. Έτσι περιγράφει και τον σύγχρονο άνθρωπο, να τριγυρνά πλάνης και άπελπις στους δρόμους της πόλης ψάχνοντας τον εαυτό του. Αυτό είναι το δικό της έσω τοπίο, γεμάτο από τον λυγμό του τραύματος για ό,τι χάθηκε στον χρόνο, και τη σιωπή για τα όνειρα που γκριζάρισαν και την αγάπη που αλάργεψε.
Περνώντας στην Ηλιάννα Λυκούδη πιάνουμε το νήμα από ʼκει που το είχαμε αφήσει. Το αίτημα δεν είναι άλλο από το μαζί στη ζωή. Και πάλι έχουμε αντιθέσεις που το εκφράζουν. Άλλα έταξε ο Αύγουστος και άλλα προϋπάντησαν την ποιήτρια. Γράφει: Μου έταζε χρυσά φτερά/ ζωή παραμυθένια/ κι έχω από τότε που πετώ/ στη μαύρη μοναξιά («ο Αύγουστος», σ. 40). Η σιωπή και πάλι γεμίζει τους πνεύμονές της, ενόσω το αγαπημένο πρόσωπο είναι κάπου αλλού. Και πάλι η λίγη αγάπη αρκεί, για ν’ αλλάξει όχι μόνο η δική της ψυχολογία αλλά και ολόκληρου του κόσμου. Η ποθητή του άφιξη ανανεώνει, αναζωογονεί την ύπαρξη και η απουσία του δυναμώνει τον στεναγμό και την απελπισία. Όμως, η ποιήτρια εξομολογείται τις αδυναμίες της αλλά δεν υποκύπτει σε αυτές. Να θυμηθώ να μην ξεχάσω/ πως είμαι βράχος και δεν θα σπάσω («Να θυμηθώ», σ. 44), γράφει. Μπορεί να αισθάνεται πιόνι σε ένα παιχνίδι που έχει παιχτεί χωρίς μπέσα, μπορεί κάθε φορά οι υποσχέσεις να την ξεγελούν, μπορεί η λαβωματιά της παλιάς πληγής της να μην έχει κλείσει κι ας έχει περάσει καιρός, όμως δεν λυγίζει και δεν απεμπολεί το δικαίωμα στον έρωτα. Βασικό σύμβολο η κλωστή που την ενώνει με το αγαπημένο πρόσωπο, που τη δένει μαζί του, κι όταν εκείνο φεύγει, κρατώντας το νήμα αυτής της κλωστής προσμένει τον γυρισμό του. Προσμένει να την αφήσει να κοιτάξει της αλήθειας το φως, το κρυμμένο πίσω από φτιασίδια περιττά, πίσω από μια άμυνα που από φόβο προτάσσεται και καλύπτει τα πραγματικά συναισθήματα. Μια άμυνα που προκαλεί πόνο, ρίχνοντας σε χειμώνα βαρύ τον ανυπεράσπιστο έρωτά της που δεν μπορεί να βρει καταφύγιο να ζεσταθεί.
Τη σκυτάλη παίρνει η Κατερίνα Μπιρικάκη με στίχους αποδημητικά πουλιά που μακριά, πολύ μακριά απ’ τις ρίζες τους, γυρεύουν τον δρόμο της επιστροφής στην αληθινή τους πατρίδα. Για την Μπιρικάκη αρκεί ένα βλέμμα σε μια στιγμή ή ένα χάδι σε μια πληγή, αρκεί το μοίρασμα της σιωπής, για να αναδειχθεί ο έρωτας νικητής, να μην προδοθεί ύπουλα από τους θεράποντές του. Εκφράζει τη θλίψη, τον καημό, τον πόνο και τον χρόνο που γλιστρά σαν σκιά στον τοίχο. Προσμένει τον ερχομό του λυτρωτή του τόπου, τον αδέκαστο κριτή και τιμωρό της αδικίας. Ψάχνει κάτι, έστω λίγο, για να πιαστεί. Έναν ήχο, έναν στίχο, μια μουσική. Για να μην ξεχάσει, να μη χάσει τις στιγμές που με τόσο κόπο συνέλεξε στον ρου του χρόνου. Το ποιητικό υποκείμενο μπορεί να ξέχασε πώς είναι η αγάπη, να στερήθηκε τη γεύση του φιλιού, όμως δεν παραιτείται. Ο έρωτας είναι η σωτηρία του και συνάμα η τιμωρία του. Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος που με θάρρος το γυρνάει και ό,τι βγει.
Το βιβλίο ολοκληρώνεται με τη συμβολή της Μαίρης Χάψα, η οποία βρίσκει τον εαυτό της εκεί που ανασαίνουν οι λέξεις και της σιγοψιθυρίζουν. Έχει φεγγάρι πιο αδειανό/ και απ’ το ποτήρι μπρος μου/ τα χείλη που έψαχνα να βρω/ γίναν διπλός καημός μου («Δανεικά κλειδιά», σ. 71). Ο έρωτας σαν κουρσάρος λεηλατεί την ψυχή της ποιητικής φωνής με την αλήθεια να παραμένει κλειδωμένη στο συρτάρι. Την αλήθεια των συναισθημάτων που ποτέ δεν βρέθηκαν τα κατάλληλα λόγια, για να ειπωθεί. Η θύμηση επιστρέφει και εδώ σαν χάδι που παρηγορεί την ερημιά της ψυχής. Οι φωνές που σιώπησαν, χάθηκαν στους δρόμους της πόλης. Και η νύχτα, στην πόλη βιαστική/ και η βροχή δραπέτης/ απόψε είναι η ερημιά/ της μοναξιάς συλλέκτης, γράφει στο ποίημα «Παρτίδες» (σ. 72). Ο καημός και ο πόνος δεν καταλαγιάζουν, μονάχα λιμνάζουν και βαραίνουν την ψυχή. Εκείνη όμως δεν σταματά να γυρεύει τον έρωτα στις ρωγμές, εκεί που οι στιγμές ανασαίνουν και ενώνουν τους ανθρώπους. Το «σ’ αγαπώ» πατρονάρει την ποιήτρια, τα όνειρα γίνονται γινάτι και τα χαμένα φιλιά πείσμα. Το «θα» της υπόσχεσης, το «θα» του μέλλοντος πλανεύει τον σύγχρονο άνθρωπο που βρίσκεται στα επείγοντα για μια καλημέρα. Και έτσι παρατηρούμε, έστω θραυσματικά, τον κοινωνικό αντίκτυπο της ποίησης. Ο σύγχρονος άνθρωπος εγκλωβίζεται και αλλοτριώνεται όλο και περισσότερο, μα η Μαίρη Χάψα μάς θυμίζει ότι πρέπει να ποντάρουμε στον έρωτα κι ας κοιμάται το σ’ αγαπώ στη λησμονιά σαν αγρίμι (βλ. «Το ποντάρισμα», σ. 80). Γι’ αυτό σβήνει τα φώτα του παρελθόντος, κερνάει την ώρα πληγές και δεν σταματά να σκάβει για αλήθειες που κρύφτηκαν και περιμένουν κάποιος να τις αναζητήσει και, επιτέλους, να τις πει.
Κλείνοντας, η Μαρίνα Δημήτρουλα, η Ηλιάννα Λυκούδη, η Κατερίνα Μπιρικάκη και η Μαίρη Χάψα, με πείσμα και αφοσίωση, απέναντι στους δύσκολους και συναισθηματικά κολοβούς καιρούς που ζούμε, τους γεμάτους παρωπίδες και απροσπέλαστους τοίχους, προτάσσουν τον ρομαντισμό της αγάπης, του δοσίματος, του εμείς, και την ειλικρίνεια του ήχου και της σιωπής που μεταμορφώνεται σε ποίηση που πιστεύει στο όνειρο και το υπερασπίζεται.
*Ο Δημήτρης Κ. Μπαλτάς είναι φιλόλογος και ποιητής. Πιο πρόσφατο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή Στο μετερίζι του χρόνου (Εκδόσεις των Φίλων, 2026).
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
