Της Τζίνας Καρβουνάκη
Από τις 16 έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2026, η Πάτρα γίνεται και πάλι τόπος συνάντησης γλωσσών, πολιτισμών και διαφορετικών ποιητικών παραδόσεων, φιλοξενώντας το 9ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης, το οποίο διοργανώνει το Γραφείον Ποιήσεως και ο πολιτιστικός ιστότοπος Culturebook.gr. Στη φετινή διοργάνωση συμμετέχουν, με φυσική παρουσία ή διαδικτυακά, 72 ποιητές και ποιήτριες από 23 χώρες, σε ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα αναγνώσεων, συζητήσεων και παράλληλων πολιτιστικών δράσεων. Η είσοδος σε όλες τις εκδηλώσεις είναι ελεύθερη.
Κεντρικό θέμα του Φεστιβάλ είναι η φράση «Η Επανάσταση Αρχίζει με τις Λέξεις – Revolution Begins with Words». Η θεματική αφετηρία της διοργάνωσης είναι ότι η γλώσσα δεν αποτελεί απλώς ένα μέσο με το οποίο περιγράφουμε την πραγματικότητα. Είναι μια ενεργή δύναμη που μπορεί να τη διαμορφώσει, να αμφισβητήσει παγιωμένες αντιλήψεις και να ανοίξει νέους δρόμους επικοινωνίας και κατανόησης. Μέσα σε μια περίοδο έντονων κοινωνικών και ιστορικών μετασχηματισμών, η ποίηση προβάλλεται ως πεδίο αντίστασης και αναστοχασμού, αλλά και ως κοινός τόπος ειρηνικής συνύπαρξης.
Η φετινή θεματική συνδέεται, παράλληλα, με δύο σημαντικές επετείους: τα διακόσια χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου και τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Νίκου Καρούζου. Η πρώτη επέτειος παραπέμπει στην ιστορική και συλλογική διεκδίκηση της ελευθερίας, ενώ η δεύτερη στην εσωτερική, υπαρξιακή και γλωσσική επανάσταση που μπορεί να επιτελέσει η ποίηση. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους – τη δημόσια πράξη και την εσωτερική μεταμόρφωση – οι λέξεις εμφανίζονται ως φορείς μνήμης, ελευθερίας και δημιουργικής ανανέωσης.
Η ιταλική ποίηση στο επίκεντρο
Η Ιταλία είναι η τιμώμενη χώρα του 9ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας. Το Φεστιβάλ πραγματοποιείται με τη συμβολή του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών και αναδεικνύει τους διαχρονικούς πολιτιστικούς δεσμούς που ενώνουν την Ελλάδα και την Ιταλία.
Πρόκειται για δύο χώρες των οποίων οι λογοτεχνίες συνομιλούν εδώ και αιώνες, μέσα από κοινές αναφορές, μεταφράσεις, ανταλλαγές και δημιουργικές συγγένειες. Η γειτνίαση των δύο πολιτισμών δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι ιστορική, γλωσσική και πνευματική, ενώ η Πάτρα, ως πόλη στραμμένη προς το Ιόνιο και την ιταλική χερσόνησο, αποτελεί έναν ιδιαίτερα πρόσφορο τόπο γι’ αυτή τη συνάντηση.
Την ιταλική ποίηση εκπροσωπούν οκτώ δημιουργοί: η Mariangela Gualtieri, ο Gabriele Frasca, η Renata Morresi, η Francesca Matteoni, η Elisa Biagini, η Rossella Paolicchi, ο Vincenzo Bagnoli και ο Giorgio Fontana. Οι προσκεκλημένοι δεν συγκροτούν μια ομοιογενή ομάδα. Αντιπροσωπεύουν διαφορετικές γενιές, αισθητικές κατευθύνσεις και τρόπους προσέγγισης της ποιητικής γλώσσας: από την ποίηση της θεατρικής επιτέλεσης μέχρι την πειραματική γραφή, τη σχέση της ποίησης με τη μουσική, την εικόνα, το σώμα, τη φύση και το αστικό τοπίο.
Η Mariangela Gualtieri είναι ποιήτρια και δραματουργός, μία από τις πιο αντιπροσωπευτικές σύγχρονες ιταλικές φωνές. Το 1983 ίδρυσε μαζί με τον σκηνοθέτη Cesare Ronconi το Teatro Valdoca. Ανέπτυξε μια γραφή στενά συνδεδεμένη με το θέατρο, την προφορικότητα και τη σωματική εκφορά του ποιητικού λόγου. Στο έργο της, η ποίηση δεν περιορίζεται στη σιωπηλή ανάγνωση: γίνεται ανάσα, ρυθμός και σκηνική παρουσία.
Ο Gabriele Frasca κινείται ανάμεσα στην ποίηση, το μυθιστόρημα, το θέατρο, το δοκίμιο και τη μετάφραση. Έχει συνδέσει τη δημιουργική και ερευνητική του δραστηριότητα με τη συγκριτική λογοτεχνία και τη μελέτη των σύγχρονων μέσων, ενώ έχει μεταφράσει στα ιταλικά έργα του Samuel Beckett. Στην ποίησή του, η μορφή, ο ήχος και ο ρυθμός αποτελούν ενεργά στοιχεία της σημασίας, γεγονός που καθιστά το έργο του χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύγχρονης πειραματικής ιταλικής γραφής.
Η Renata Morresi συνδυάζει την ποίηση με τη δοκιμιακή γραφή, την πανεπιστημιακή έρευνα και τη μετάφραση. Η σχέση της με την αγγλοαμερικανική λογοτεχνία και η μεταφραστική της δραστηριότητα διευρύνουν τον διάλογο της ιταλικής ποίησης με άλλες γλώσσες και παραδόσεις.
Η Francesca Matteoni είναι ποιήτρια και συγγραφέας, με ενδιαφέρον για τη λαϊκή παράδοση, τη μνήμη, τη φύση, τα ζώα και τις συμβολικές αφηγήσεις.
Η Elisa Biagini, ποιήτρια, μεταφράστρια και πανεπιστημιακός, έχει ζήσει και εργαστεί στην Ιταλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ποίησή της διερευνά συχνά τη γλώσσα ως σωματική εμπειρία και ως πεδίο σχέσης με τον άλλο και τον φυσικό κόσμο.
Ο Vincenzo Bagnoli είναι ποιητής και δοκιμιογράφος. Είναι ένας από τους ιδρυτές του περιοδικού «Versodove». Στο έργο του ο ποιητικός λόγος συνομιλεί με τη μουσική, την εικόνα και το σύγχρονο αστικό τοπίο. Η συλλογή του Waves, συνδυάζει την ποίηση με τον ήχο, τη μουσική μνήμη και την εμπειρία της πόλης. Ποιήματα από τη συλλογή αυτή θα φιλοξενήσει το επόμενο τεύχος του περιοδικού Poetix σε μετάφραση δική μου.
Η Rossella Paolicchi και ο Giorgio Fontana συμπληρώνουν το ιταλικό ποιητικό σύνολο, ενισχύοντας την πολυφωνία της διοργάνωσης και επιβεβαιώνοντας ότι η σημερινή ιταλική ποίηση δεν αποτελεί έναν ενιαίο και κλειστό χώρο, αλλά ένα πολύμορφο πεδίο αναζητήσεων.
Η προσωπική μου συνάντηση με τη Mariangela Gualtieri
Η παρουσία της Mariangela Gualtieri στο Φεστιβάλ έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία. Η σχέση μου με το έργο της δεν περιορίζεται στην αναγνωστική εμπειρία, καθώς είχα την ευκαιρία να μεταφράσω στα ελληνικά, στο ξεκίνημα της υγειονομικής συνθήκης του 2020, το ποίημά της «Nove marzo duemilaventi », ποίημα το οποίο, μέσα σε λίγες ημέρες, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Την ελληνική απόδοση του φιλοξένησε η Lifo στις 24 Μαρτίου του 2020.
Η μετάφραση αυτού του μακροσκελούς ποιήματος της Gualtieri αποτέλεσε ξεχωριστή πρόκληση. Η γλώσσα της ποιήτριας είναι άρρηκτα δεμένη με τον ρυθμό, τις παύσεις, την ανάσα και την προφορικότητα του λόγου . Ο μεταφραστής καλείται, επομένως, να μεταφέρει εκτός από το νόημα των λέξεων και τη σωματικότητα της φωνής τους: τη μουσική, την ένταση, τη σιωπή και την εσωτερική κίνηση του ποιήματος. Η μετάφραση γίνεται έτσι πράξη προσεκτικής ακρόασης και φιλοξενίας στη συνέχεια στη γλώσσα στόχο, έτσι ώστε να βρει η ξένη ποιητική φωνή έναν νέο, ζωντανό τόπο ύπαρξης στην ελληνική γλώσσα.
Η συμμετοχή της Gualtieri στο φεστιβάλ της Πάτρας δημιουργεί την ευκαιρία να συνεχιστεί αυτή η συνομιλία. Το μεταφρασμένο ποίημα επιστρέφει, κατά κάποιον τρόπο, στη φωνή από την οποία γεννήθηκε, έχοντας όμως στο μεταξύ αποκτήσει μια δεύτερη γλωσσική υπόσταση.
Η δίγλωσση έκδοση της ποιητικής συλλογής του Giorgio Fontana
Ένας ακόμη κρίκος στην ελληνοϊταλική ποιητική συνομιλία είναι ο Giorgio Fontana. Η δίγλωσση έκδοση των ποιημάτων του, με τον χαρακτηριστικό τίτλο Esssere per tanto tempo essere // Να υπάρχεις για πολύ στο χρόνο να υπάρχεις, Campanotto Editore, 2023 [σε απόδοση του Δημήτρη Δεληολάνη και δική μου], παρουσιάστηκε στις 22 Νοεμβρίου 2023, στην έδρα τού τότε Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, στο Ψυχικό.
Ο ίδιος ο τίτλος της συλλογής συμπυκνώνει ένα κατεξοχήν ποιητικό αίτημα: την επιθυμία της ύπαρξης να παραμείνει μέσα στον χρόνο, όχι ως κάτι ακίνητο, αλλά ως παρουσία, ίχνος και μνήμη. Η δίγλωσση μορφή της έκδοσης επιτρέπει στον αναγνώστη να κινηθεί παράλληλα ανάμεσα στο ιταλικό πρωτότυπο και την ελληνική απόδοση, να παρατηρήσει τις αντιστοιχίες και τις αποκλίσεις και να αφουγκραστεί τον διαφορετικό ρυθμό των δύο γλωσσών.
Μια δίγλωσση ποιητική έκδοση δεν αποτελεί απλώς ένα πρακτικό μέσο πρόσβασης σε ένα ξενόγλωσσο έργο. Αναδεικνύει την ίδια τη μεταφραστική διαδικασία και κάνει ορατή τη συνύπαρξη δύο γλωσσών. Το πρωτότυπο και η μετάφραση αλληλοφωτίζονται, δημιουργώντας έναν νέο χώρο ανάγνωσης.
Η ποίηση ως τόπος συνάντησης
Το 9ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας δεν μας προσκαλεί απλώς να ακούσουμε απαγγελίες ποιημάτων. Μας καλεί να ξαναπιστέψουμε στη δύναμη της λέξης. Η Ιταλία και η Ελλάδα συναντιούνται στην Πάτρα όχι ως δύο ξεχωριστοί πολιτισμοί, αλλά ως δύο αντικριστές ακτές που επικοινωνούν εδώ και αιώνες μέσα από το ίδιο πέλαγος. Ανάμεσά του ταξιδεύουν οι φωνές της των Ιταλών δημιουργών, συναντώντας την ελληνική γλώσσα και το ελληνικό κοινό μέσω της μετάφρασης.
Κάθε ποίημα που περνά σε μια άλλη γλώσσα, διασχίζει ένα αόρατο σύνορο. Δεν εγκαταλείπει την πατρίδα του. Αποκτά μια δεύτερη. Κάθε μετάφραση είναι μια πράξη φιλοξενίας, αλλά και μια μικρή επανάσταση: αποδεικνύει ότι εκείνο που γεννήθηκε μέσα σε μία γλώσσα μπορεί να συγκινήσει και να μεταμορφώσει τους ανθρώπους μιας άλλης.
Για πέντε ημέρες, λοιπόν, η Πάτρα δεν θα είναι μόνο μια πόλη στραμμένη προς την Ιταλία. Θα γίνει λιμάνι λέξεων, τόπος άφιξης και αναχώρησης φωνών, γλωσσών, ένα ζωντανό εργαστήριο συνύπαρξης, μνήμης, και ελευθερίας. Γιατί η ποίηση δεν αλλάζει τον κόσμο με την επιβολή εξουσίας. Τον αλλάζει αθόρυβα: με μία λέξη, μία φωνή, μία μετάφραση, έναν άνθρωπο κάθε φορά. Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη αλήθεια του φετινού συνθήματος: η επανάσταση αρχίζει με τις λέξεις, αλλά ολοκληρώνεται όταν οι λέξεις γίνονται συνάντηση.
Newsletter
BookSitting| βιβλία, τέχνες, ιδέες
