6 Ιουλίου 2026
[Νίκη Μισαηλίδη και Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου, Αυτοτελές λογοτεχνικό έργο– Σκηνοθετώντας τη Λογοτεχνία: Διδασκαλία ολόκληρου λογοτεχνικού έργου για Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο, εκδόσεις 24 Γράμματα, 2026]
Της Μαρίας Σταθέα*
Το βιβλίο «Αυτοτελές Λογοτεχνικό Έργο – Σκηνοθετώντας τη Λογοτεχνία: Διδασκαλία ολόκληρου λογοτεχνικού έργου για Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις 24 Γράμματα, 2026, ISBN:978-618-246-059-7 έρχεται να καλύψει ένα ουσιαστικό κενό στη σύγχρονη βιβλιογραφία της Διδακτικής της Λογοτεχνίας. Αποτελεί μια ολοκληρωμένη παιδαγωγική πρόταση, πλήρως εναρμονισμένη με τα Νέα Προγράμματα Σπουδών (ΝΠΣ), και φιλοδοξεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, βιβλιοθηκονόμους, εμψυχωτές λεσχών ανάγνωσης, φοιτητές παιδαγωγικών και φιλολογικών τμημάτων, αλλά και γονείς που επιθυμούν να καλλιεργήσουν στα παιδιά την αγάπη για τη λογοτεχνία.
Οι δύο συγγραφείς, Νίκη Μισαηλίδη και Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου, έγκριτες φιλόλογοι με μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημιουργική Γραφή (και οι δύο), ενώ η Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου διαθέτει και μεταπτυχιακή εξειδίκευση στη Διοίκηση Σχολικών Μονάδων, αξιοποιούν τη θεωρητική τους κατάρτιση και τη διδακτική τους εμπειρία, προτείνοντας μια σύγχρονη, βιωματική και δημιουργική προσέγγιση της λογοτεχνικής διδασκαλίας. Αντιμετωπίζουν το λογοτεχνικό έργο με σεβασμό ως αισθητικό δημιούργημα και τον/τη μαθητή/-τρια ως ενεργό/-ή αναγνώστη/-στρια, δημιουργό και ερμηνευτή/-τρια του νοήματος.
Στις σελίδες του βιβλίου ανθολογούνται δεκατρία λογοτεχνικά έργα της ελληνικής και παγκόσμιας γραμματείας, επιλεγμένα με παιδαγωγικά και λογοτεχνικά κριτήρια. Περιλαμβάνονται μυθιστορήματα, νουβέλες, συλλογές διηγημάτων, graphic novels και ποιητικές συλλογές, ώστε να καλύπτεται ένα ευρύ φάσμα λογοτεχνικών ειδών και αναγνωστικών ενδιαφερόντων. Αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένα από τα προτεινόμενα βιβλία παρουσιάζουν τέτοια ευελιξία, ώστε μπορούν να διδαχθούν σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Οι συγγραφείς επιλέγουν έργα που διαθέτουν αφηγηματική δύναμη, πλούτο χαρακτήρων, ποικιλία σκηνών και γόνιμο πεδίο για δημιουργικές δραστηριότητες, διαθεματικές προσεγγίσεις και αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων. Η επιλογή τους βασίζεται αφενός στις κατευθύνσεις του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και αφετέρου στην ανάγκη να ενισχυθεί η ενεργός συμμετοχή, η κριτική σκέψη και η προσωπική εμπλοκή των μαθητών/-τριών με το λογοτεχνικό κείμενο.
Τα δεκατρία προτεινόμενα έργα
Δημοτικό
- Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί, Ο Μικρός Πρίγκιπας
- Πηνελόπη Δέλτα, Παραμύθι χωρίς όνομα
- Ζωρζ Σαρή, Ο θησαυρός της Βαγίας (graphic novel)
- Σοφία Φίλντιση, Η καρδούλα
- Νίκη Μισαηλίδη – Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου, Σχολικές ποιητικές διαδρομές – Μια κυψέλη όλο μέλισσες και μέλι
Γυμνάσιο
- Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, Οι περιπέτειες του Σέρλοκ Χολμς
- Γιώτα Αργυροπούλου, Νερά απαρηγόρητα
- Άντον Τσέχοφ, Ο Βάνκας και άλλα διηγήματα
Λύκειο
- Σοφία Νικολαΐδου, Δικά μας παιδιά
- Ευφροσύνη Μαντά-Λαζάρου, Τα κόκκινα ελάφια
- Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Η τιμή και το χρήμα
- Γεώργιος Βιζυηνός, Το αμάρτημα της μητρός μου
- Μανώλης Ανδριωτάκης, Ο θάνατος του Συγγραφέα
Η μεγάλη καινοτομία του εγχειριδίου βρίσκεται στην επιλογή της διδασκαλίας ολόκληρου λογοτεχνικού έργου αντί της αποσπασματικής προσέγγισης. Με τον τρόπο αυτό ο/η μαθητής/-τρια δεν έρχεται σε επαφή με απομονωμένα κείμενα, αλλά παρακολουθεί την εξέλιξη της πλοκής, γνωρίζει σε βάθος τους χαρακτήρες, αντιλαμβάνεται τη συνοχή της αφήγησης και βιώνει την αισθητική εμπειρία της ανάγνωσης όπως ακριβώς τη σχεδίασε ο/η δημιουργός.
Κάθε σχέδιο διδασκαλίας οργανώνεται με υποδειγματική μεθοδικότητα στις τρεις βασικές φάσεις της αναγνωστικής διαδικασίας:
- προαναγνωστική,
- διερευνητική,
- μεταναγνωστική.
Οι συγγραφείς προκρίνουν μαθητοκεντρικές μεθόδους (ατομική, διαλογική, ομαδοσυνεργατική, βιωματική μάθηση) και την αξιοποίηση των ΤΠΕ, ενώ προωθούν έναν πρωτοποριακό διακαλλιτεχνικό διάλογο. Η Λογοτεχνία συνομιλεί ενεργά με τη Μουσική, το Θέατρο, τον Κινηματογράφο, τα Κόμικς και τις Ψηφιακές Αφηγήσεις.
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει και η αξιοποίηση της Δημιουργικής Γραφής, όχι ως συμπληρωματικής δραστηριότητας αλλά ως οργανικού μέρους της διδακτικής διαδικασίας. Οι μαθητές καλούνται να μετασχηματίσουν το λογοτεχνικό βίωμα σε προσωπική δημιουργία, γράφοντας χαϊκού, τάνκα, τριολέτα, μαντινάδες, ακροστιχίδες, ελεύθερα ποιήματα, μικροδιηγήματα, εσωτερικούς μονολόγους, επιστολές προς τους ήρωες, ημερολόγια χαρακτήρων και ψηφιακές αφηγήσεις. Μέσα από αυτές τις τεχνικές καλλιεργούνται η φαντασία, η γλωσσική ευχέρεια, η δημιουργική έκφραση, η αποκλίνουσα σκέψη και η αυτοπεποίθηση των μαθητών/-τριών ως δημιουργών λόγου.
Εξίσου σημαντική είναι η διακαλλιτεχνική διάσταση του έργου. Η λογοτεχνία συνομιλεί δημιουργικά με τη μουσική, το θέατρο, τον κινηματογράφο, τη ζωγραφική, τα κόμικς, τη φωτογραφία και τις ψηφιακές τέχνες. Έτσι, η αισθητική εμπειρία γίνεται πολυτροπική και οι μαθητές/-τριες ανακαλύπτουν ότι οι τέχνες δεν λειτουργούν απομονωμένα αλλά αλληλοσυμπληρώνονται, εμπλουτίζοντας την πρόσληψη και την ερμηνεία του λογοτεχνικού έργου.
Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών δεν περιορίζεται στη χρήση ψηφιακών εργαλείων ως εποπτικών μέσων, αλλά εντάσσεται οργανικά στη μαθησιακή διαδικασία μέσα από συνεργατικές εφαρμογές, ψηφιακά βιβλία, παρουσιάσεις, κόμικς, βίντεο, ιστολόγια και ψηφιακές αφηγήσεις, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη πολλαπλών γραμματισμών και δεξιοτήτων του 21ου αιώνα.
Επιπλέον, οι μαθητές/-τριες κατανοούν τη “συνεργασία” και τη “συνομιλία” των Τεχνών παράλληλα με την ολιστική προσέγγιση του αυτοτελούς έργου, ενώ προβαίνουν στην αυτοαξιολόγησή τους με παιγνιώδη τρόπο αξιοποιώντας τα δελτία εξόδου στο τέλος κάθε ενότητας.
Με τον προτεινόμενο τρόπο διδασκαλίας, τα παιδιά διευρύνουν τους ορίζοντές τους, καθώς έρχονται σε επαφή με νέες ιδέες, αξίες και διαφορετικούς πολιτισμικούς κόσμους. Παράλληλα, εξοικειώνονται με την πολυσημία της ποιητικής γλώσσας και εμπνέονται από τα graphic novels ή τις εικονογραφήσεις για να δημιουργήσουν δικά τους κολάζ και κείμενα.
Μέσα από αυτή τη βιωματική επεξεργασία και την αισθητική απόλαυση του εκάστοτε έργου, οι μαθητές/-τριες αναπτύσσουν την απαραίτητη για τη ζωή ενσυναίσθηση και κατανοούν βαθύτερα τα δικά τους συναισθήματα. Έτσι, η δημιουργικότητα, η κριτική σκέψη και η πνευματική τους καλλιέργεια ανθίζουν, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ελεύθερη κυκλοφορία των ιδεών μέσα στη σχολική κοινότητα.
Το βιβλίο αποδεικνύει έμπρακτα ότι η φιλαναγνωσία δεν καλλιεργείται με την αποστήθιση πληροφοριών ούτε με την αποσπασματική ανάλυση κειμένων, αλλά μέσα από τη βιωματική σχέση του μαθητή με ένα ολοκληρωμένο λογοτεχνικό έργο. Όταν το παιδί συγκινείται, ταυτίζεται, προβληματίζεται και δημιουργεί, τότε η ανάγνωση μετατρέπεται σε προσωπική εμπειρία ζωής.
Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και παιδαγωγικά άρτια πρόταση, η οποία ανανεώνει ουσιαστικά τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και απαντά στις ανάγκες του σύγχρονου σχολείου. Οι συγγραφείς δεν προσφέρουν απλώς σχέδια μαθημάτων· προτείνουν μια νέα φιλοσοφία διδασκαλίας, όπου η λογοτεχνία μετατρέπεται σε χώρο συνάντησης, δημιουργίας, διαλόγου και προσωπικής ανάπτυξης.
Χαιρετίζουμε αυτή την εξαιρετική εκδοτική προσπάθεια και ευχόμαστε το έργο των δύο συγγραφέων να βρει τη θέση που του αξίζει στις σχολικές αίθουσες, στις βιβλιοθήκες και στις λέσχες ανάγνωσης, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας νέας γενιάς αναγνωστών/-στριών που δεν θα διαβάζουν μόνο βιβλία, αλλά θα μαθαίνουν να σκέφτονται, να αισθάνονται και να δημιουργούν μέσα από αυτά.
Γιατί η Λογοτεχνία στο σχολείο δεν είναι αποσπάσματα προς απομνημόνευση· είναι ένας ολόκληρος κόσμος που διαβάζεται, σκηνοθετείται, ερμηνεύεται και, πάνω απ’ όλα, βιώνεται.
* Η Μαρία Σταθέα του Παρασκευά και της Αθηνάς, καταγόμενη από Καλαμάτα και Μεσσηνιακή Μάνη, σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, εργάσθηκε ως καθηγήτρια στην Μέση Εκπαίδευση και με τριετή απόσπαση στο Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πελοποννήσου υπεύθυνη στην Ακαδημαϊκή Βιβλιοθήκη.
Έχει συμμετοχή σε συνέδρια και σεμινάρια και είναι εκλεγμένο τακτικό μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και μέλος της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων. Αρθρογραφεί σε εφημερίδες, σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά, ασχολείται με την βιβλιοκριτική και την φιλολογική επιμέλεια βιβλίων.
Έχει εκδώσει 17 βιβλία (λαογραφικά, περιβαλλοντικά και ποιητικά, από τα οποία 4 απευθύνονται σε παιδιά). Έργα της έχουν συμπεριληφθεί σε πολλούς συλλογικούς τόμους. Έχει βραβευθεί επανειλημμένα για έργα της και για την συμβολή της στον πολιτισμό. Πρόσφατα έλαβε Α΄ βραβείο για διήγημά της σε λογοτεχνικό διαγωνισμό στη Νάπολη Ιταλίας.
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
