12 Οκτωβρίου 2026
[Λίλια Τσούβα, Ερωδιών παράξενες ιστορίες, εκδόσεις Κοράλλι 2025]
Της Χαράς Νικολακοπούλου*
(Στη φωτογραφία αριστερά δαχτυλίδι με ερωδιό που βρέθηκε σε σκυθικό τάφο της Κριμαίας στην είσοδο του Κιμμέριου Βοσπόρου στα Στενά του Κερτς).
Ερωδιός: μια λέξη, τραγούδι από μόνη της. Έχει τις ίδιες αρχικές συλλαβές με τον έρωτα. Περιέχει ολόκληρη τη λέξη ωδή (ωδι). Ωδή λοιπόν στη μνήμη της ανθρωπότητας, καθώς οι ερωδιοί έχουν το χάρισμα να αφηγούνται ιστορίες και μάλιστα παράξενες. Εκτός από την αφηγηματική δεινότητα που χαρακτηρίζει την Τσούβα τόσο στο ποιητικό όσο και στο πεζογραφικό της έργο, τη συλλογή αυτή διατρέχει και συνέχει από την αρχή μέχρι το τέλος ένα υπόγειο concept, παρόλο που σε πρώτη ανάγνωση τα ποιήματα μοιάζουν να έχουν διαφορετικές θεματικές. Και αυτή η υποβόσκουσα ιδέα δεν μπορεί παρά να διατυπωθεί στην εξής πρόταση:
Από τον Νώε μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη. Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Απόσταγμα σοφίας είναι το εναρκτήριο ποίημα της συλλογής «Ωδή στον ασουρέ»; Το δώρο του Νώε προς τον Θεό φτιαγμένο από σιτάρι, σταφίδες, ξηρούς καρπούς, μέλι και ρόδι. «Νώε/ δώσε μου μια μαρμίτα ολάκερη/ με ασουρέ/ κι από όσα άσχημα με βρίσκουν/ θ’ αναρρώνω». Έχει άραγε η ανθρωπότητα κατακτήσει αυτό το επίπεδο νηφαλιότητας και ολιγάρκειας έπειτα από τόσα δεινά και παθήματα, έπειτα από κατακλυσμούς, καταστροφές και πολέμους;
Δεν γνωρίζω αν σε αυτήν την ερώτηση έχει την απάντηση η συγγραφέας και ποιήτρια Λίλια Τσούβα, η οποία μας έχει γοητεύσει επανειλημμένα με παράξενες ιστορίες από απόκοσμα μέρη και ξεχωριστές υπάρξεις, συνήθως γυναικείες. Να θυμίσω Το τραγούδι των Ινουίτ (εκδ. Βακχικόν 2021) που αποτελεί έναν ύμνο στην εξωτική ομορφιά, στην πολυπολιτισμικότητα, στις διαφορετικές κουλτούρες , τα ήθη και τα έθιμα των λαών. Την ποιητική συλλογή Εγκέφαλος ψάρι (εκδ. Βακχικόν 2022), ένα έργο γεμάτο με υπερρεαλιστικές ανατρεπτικές ποιητικές εικόνες. Τα γοβάκια από πάγο (εκδ. Κουκκίδα 2023) έντεκα αληθινά «παραμύθια» με πρωταγωνίστριες ισάριθμες γυναικείες ιστορικές προσωπικότητες που ξέφυγαν από τα στεγανά που είχαν επιβληθεί στο φύλο τους και αναδείχτηκαν σε αρχετυπικές φιγούρες μέσα στους αιώνες. Τη μελέτη Με το καλειδοσκόπιο του Μπέογουλφ (εκδ. Κουκκίδα 2025), μια κατάδυση στον μυστηριώδη, μακρινό, γοητευτικό κόσμο του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα.
Στην πιο πρόσφατη συλλογή της όμως, η ποιήτρια μας δηλώνει ότι τις παράξενες ιστορίες τις αφηγείται η μνήμη. «Μακρύποδο έντομο/ η μνήμη/ από υπονόμους σκοτεινούς προβάλλει/ ερωδιών παράξενες ιστορίες σφηγείται». Το πέρασμα μέσα από το σκοτάδι του υποσυνειδήτου στο πέταγμα του ερωδιού προς το φως και την ελευθερία;
Η μνήμη τηλεφωνεί αδιάλειπτα στην ποιήτρια και την ξεκουφαίνει με το δυνατό σύρσιμο των φιδιών στους διαδρόμους του μυαλού της. «Μη μ’αγγίζεις άλλο»/ της φωνάζω/ «κάθε φορά που μ’ επισκέπτεσαι/ μασάς κομμάτια από μένα / κι ύστερα αφήνεις σαύρα/ νέο ποίημα στο χαρτί». Η εσωτερική οδύνη που καταβροχθίζει τον ποιητή μέχρι να αποθέσει το αποκύημά της στο χαρτί. Η μνήμη είναι πάλι που μιλά για ελευθερία και ξενοιασιά, για «κορίτσια έφηβα στο γρασίδι ξαπλωμένα».
Κι έπειτα έχουμε ιστορίες για υπαρκτά πρόσωπα που αφηγούνται ο καθένας το δικό του τραγούδι. Ο Τζων Κητς «συνομιλεί» μέσα από το όνειρο με την αγαπημένη του Φάννυ Μπρων για το πρώτο φιλί και την αγάπη. Στο φιλί (της φύσης, της δόξας, της μάνας, της φίλης, του εραστή) που οδηγεί σε ένα αλλοπαρμένο πέταγμα, αφιερώνεται μία πανέμορφη Ωδή:
«Φλογερό φιλί
Στη νεραϊδοφωλιά σου βάλε με
μαγικά της αγάπης ξόρκια να τραγουδώ
νέα φιλιά να σβήνουν τα παλιά
Με τα σαντάλια σου
αλλοπαρμένη
στα ύψη να πετάω»
Οι συνομιλίες εραστών επανέρχονται με το τραγικό ζεύγος των εραστών Αταλάντης Και Ιππομένη οι οποίοι, από τιμωρία των θεών για την ασέβειά τους, μεταμορφώθηκαν σε λιοντάρια και σέρνουν το άρμα της θεάς Κυβέλης.
Η μνήμη όμως μιλάει και για την τραγωδία του πολέμου: για τα χωρίς σκελετό παιδιά της Γάζας, για τα drones του τρόμου και τους πύρινους βόμβους, για το γεύμα της πολεμικής θεάς Ενυώς. Για προδοσία μέσα από την αρχετυπική μορφή του Ιούδα. Για τις οικολογικές καταστροφές και τις απάνθρωπες πρακτικές των ανθρώπων μέσα από το επιτύμβιο της μπλε φάλαινας που έσβησε στα νησιά Φερόες, και για την κηδεία της μέλισσας. Για το πένθος και τον θάνατο «Άσπρο πάτο»/ τσουγκρίζουν οι νεκροί/ «Δεν θα ξαναγυρίσουμε»/ φωνάζουν.
Ιδού λοιπόν η ιστορία της ανθρωπότητας υφασμένη μέσα από τη μνήμη, με εικόνες υπερρεαλιστικές, με τρόπους αφήγησης συναρπαστικούς: ξεκινάει από τον Νώε, σωστά; Και πώς υφαίνεται η ιστορία των ανθρώπων; Με ποια συστατικά; Μα με την τέχνη φυσικά, με την ποίηση, με το φιλί, με τη φλόγα της αγάπης, με τις συνομιλίες των εραστών, με τον έρωτα. Αλλά και με τον πόλεμο, με τη βία, με την πείνα, με την καταστροφή, με την προδοσία, με την καταπάτηση της φυσικής ευταξίας. Με τον θάνατο να έχει τον τελευταίο λόγο πάνω σε όλα τα ανθρώπινα και φθαρτά.
Να λοιπόν πώς φτάσαμε ως εδώ: από τη καταβολή του κόσμου ως την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης και την εξαίσια ελαφρότητα των influencers. Βήμα το βήμα, σκαλί το σκαλί, με πόνο αλλά και με έρωτα. Η δισυπόστατη μοίρα της ανθρωπότητας. Ο δυισμός της ανθρώπινης ύπαρξης, που αντικρίζει με δέος τα καινούρια «θαύματα» στο κατώφλι μιας νέας εποχής:
«Βελούδο η βραδιά να κυλήσει. / Το διαμαντένιο ψέμα η σελήνη /ικετευτικά θα κρύψει./ Φωτορεαλιστική τέχνη Εσύ / Ο ενδεής Εγώ / μιας νέας εποχής / της Πέμπτης Βιομηχανικής / επανάστασης/ του Ανθρωπόκαινου.»
Όμως όλα αυτά επισφραγίζει, σαν καθησυχαστικό επιμύθιο, ο δοξαστικός επίλογος:
«Έζησα. Ποτέ πια τύχη κακή δε θα μας πάρει πίσω ό,τι μας δόθηκε».
Η ποίηση, μια γλυκιά παραμυθία.
*Η Χαρά Νικολακοπούλου είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
