Συνέντευξη στην Αλεξία Καλογεροπούλου
alexia.kalogeropoulou@gmail.com
Η Αλεξάνδρα Μπελεγράτη γράφει και σκηνοθετεί ιστορίες που καθηλώνουν, από μυθιστορήματα και θεατρικά έργα μέχρι ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικές σειρές. Διδάσκει σενάριο και δημιουργική γραφή σε φοιτητές και workshops, και μοιράζεται με πάθος τη γνώση και την αγάπη της για την αφήγηση. Με την εμπειρία της στην Ελλάδα και το εξωτερικό, φέρνει πάντα νέες ιδέες και φρέσκια ματιά στον κόσμο της δημιουργίας. Μιλήσαμε μαζί της με αφορμή το «Το Σκοτεινό Δάσος», που επανακυκλοφόρσε από τις εκδόσεις Ύδωρ – Όμιλος Πολιτισμού.
Το Σκοτεινό Δάσος εκτυλίσσεται σε έναν κόσμο δυστοπικό αλλά οικείο. Ποια προσωπική ή συλλογική αγωνία στάθηκε η αφετηρία του βιβλίου;
Yπήρξε μία προσωπική αγωνία που αφορά τον ίδιο μας τον πλανήτη: ένιωθα και νιώθω ότι τις τελευταίες δεκαετίες και με τρόπο κλιμακούμενο, ο αλλαζόνας, σκληρόκαρδος Άνθρωπος σε συλλογικό επίπεδο αλλά και σε προσωπικό, έχει την τάση να διαλύει τα πάντα πάνω στη Γη μας με ιλιγγειώδη ταχύτητα, αδιαφορώντας για τις επόμενες γενεές, αδιαφορώντας για τα πλάσματα του πλανήτη, δημιουργώντας συνθήκες μελλοντικής εξαθλίωσης, πιθανής οριακής αυτοκαταστροφής του γένους μας.
Στο έργο σας, η δυστοπία δεν αποτελεί μόνο ένα σκηνικό αλλά και μια εσωτερική εμπειρία. Τι σημαίνει για εσάς αυτό το «σκοτάδι»;
Το σκοτάδι αφορά πολλά επίπεδα, εκτός και εντός μας. Το σκοτάδι έχει σκεπάσει τη ζωή και την καθημερινότητά μας, δείτε τους ανθρώπους γύρω σας, σπάνια χαμογελούν. Υπάρχει έλλειψη σύνδεσής μας με τη φύση σε κάθε επίπεδο – κάτι εντελώς αφύσικο για τη φύση μας, που συμβαίνει μόλις τις τελευταίες δεκαετίες. Επίσης, εάν κοιτάξουμε εντός μας, το βιβλίο κυριότερα μιλά για το υπαρκτό σκοτάδι της ψυχής μας, καθώς σε ατομικό επίπεδο, ζούμε συνεχώς μέσα στην αλλαζονεία, τον εγωισμό, το άγχος και τον φόβο, χωρίς εσωτερικές παύσεις, ανάσες ηρεμίας. Ωστόσο, αυτό το σκοτάδι, τουλάχιστον στον κόσμο του βιβλίου, είναι πάντα ένα μέρος της διαδικασίας πριν την όδευσή μας προς το φως.
Η ηρωίδα σας καλείται να αναμετρηθεί τόσο με έναν εχθρικό κόσμο όσο και με τον ίδιο της τον εαυτό. Είναι η έννοια της αυτογνωσίας κεντρική στη γραφή σας;
Η ηρωίδα είναι ανθρώπινη, μπερδεμένη ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, έχοντας κάνει λάθος κινήσεις, λάθος επιλογές, λάθος δράσεις, όμως οι εχθρικές εξωτερικές συνθήκες την οδηγούν σε ένα σημείο που πλέον κατανοεί όσα έχει κάνει, μετανοεί και σιγά-σιγά αλλάζει. Αναρωτηθείτε, πόσοι άνθρωποι στις μέρες μας δεν πορεύονται με λάθος εικόνα του εαυτού τους; Κυριολεκτικά, είναι όμοιοι με τους ήρωες των βιβλίων και των ταινιών: «Νομίζουν ότι είναι κάτι, ενώ είναι κάτι άλλο», «νομίζουν ότι θέλουν κάτι, ενώ θέλουν κάτι άλλο», σε όλα τα επίπεδα. Ως αποτέλεσμα, υπάρχει πλήρης έλλειψη αυτογνωσίας γύρω μας, ενώ ο θυμός, από τις ματαιωμένες επιθυμίες, τις λάθος αποφάσεις, τις λάθος κινήσεις, κυριαρχεί. Δεν βοηθά και ο τρόπος ζωής μας – ζούμε και δρούμε μέσα από το διαδίκτυο. Ζούμε και δρούμε για να μας «αγαπήσουν» οι άλλοι, ξεχνώντας την πιο ουσιαστική μας σχέση, τη σχέση με τον εαυτό μας.
Μητρόπολη και Κάστες: δύο διαφορετικοί τρόποι ύπαρξης. Πρόκειται για κοινωνική αλληγορία ή για μια πιο υπαρξιακή διάκριση;
Πάντα οι ιστορίες φέρουν πολλά επίπεδα ανάγνωσης. Θα έλεγα ότι αφορά και τα δύο, κοινωνική αλληγορία αλλά και μία διάκριση επιλογής ζωής: Κάποια στιγμή στη ζωή μας οφείλουμε στον εαυτό μας να αποφασίσουμε τι πραγματικά θέλουμε να είμαστε και να ανταποκριθούμε σε αυτό το κάλεσμα με δράση. Αναρωτηθείτε, επιλέγουμε αυτό που είναι οι άλλοι, που αποφασίζουν οι άλλοι για μας ή την αλήθεια μας; Μία τέτοια επιλογή φυσικά ποτέ δεν είναι εύκολη.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη δημιουργία του φανταστικού κόσμου που περιγράφετε στο βιβλίο σας; Η πλοκή ή η φιλοσοφία που τον διατρέχει;
Η πρόκληση ήταν η αρχική έρευνα. Έψαξα πολύ καιρό πριν ξεκινήσω να γράφω για να βρω πιθανά σενάρια μέλλοντος τεκμηριωμένα επιστημονικά. Και αφού τα βρήκα, μετά άρχισα να αναπτύσσω χαρακτήρες και πλοκή. Κοιτώντας πίσω, θα έλεγα ότι το βιβλίο «γραφόταν μόνο του» ως ένα παραμύθι για μεγάλους, ασυναίσθητα και σε παράλληλα επίπεδα. Η πλοκή ήταν όλη εκεί και ξεδιπλωνόταν στο πέρασμα των ετών μαζί με τη φιλοσοφική του δομή.
Το βιβλίο συνομιλεί με ζητήματα μνήμης, γνώσης και απώλειας. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει αποκοπεί από κάτι ουσιώδες;
Πράγματι, στις μέρες μας υπάρχει έλλειψη μνήμης, γνώσης. Επιλέγουμε να κοιτάμε τη Φύση από απόσταση, παρά να είμαστε μέρος της. Επιλέγουμε να ξεχνάμε όσα φέρουμε από τους προγόνους μας και όσα είμαστε. Η μνήμη είναι βραχυπρόθεσμη, η εμβάθυνση κουράζει – θεωρείται παροχυμένη, τα θέματα που άπτονται της απώλειας φοβίζουν, τα απορρίπτουμε, τα κρύβουμε πίσω από μία επιφάνεια, δεν αντέχουμε να τα αντιμετωπίσουμε κατάματα τις περισσότερες φορές. Ναι, η κοινωνία μας κόβει οτιδήποτε «περιττό» και «παλιό», θα έλεγα ότι αφαιρεί συστηματικά την ευαισθησία και την ανθρωπινότητά της.
Επηρεάζουν τη λογοτεχνική γραφή σας οι εμπειρίες σας από τον κινηματογράφο;
Σε αυτό το βιβλίο πράγματι είναι εμφανής η επιρροή της σεναριακής ματιάς. Η γραφή του Σκοτεινού δάσους έγινε μετά την αρχική μου ενασχόληση με τη γραφή σεναρίων. Καθώς το σενάριο έχει ως γνώμονα τη χρησιμότητα και την αποτελεσματικότητα των γραφομμένων, το υλικό του βιβλίου γράφηκε με λιτότητα και δωρικότητα, κρατώντας τα ουσιώδη και τα απαραίτητα.
Υπάρχει κάποιο σημείο του βιβλίου που αισθάνεστε ότι σας «ξεπέρασε» ως δημιουργό;
Η αρχική μου πρόθεση ήταν να γράψω όλα όσα φανταζόμουν ότι θα συνέβαιναν στο μέλλον, βάσει της έρευνας που έκανα για καιρό. Πέραν των αρχικών προθέσεων, ξεκίνησε και ως πείραμα γραφής (καθώς το βιβλίο γράφτηκε σε πρώτο ενικό) εν τέλει, ένιωσα ότι οι χαρακτήρες και η ιστορία θα μπορούσαν να είναι αληθινοί. Ωστόσο, όλο το βιβλίο θα έλεγα ότι με ξεπέρασε ως δημιουργό, όσοι το έχουν διαβάσει λένε κατά καιρούς ότι ζούμε γεγονότα που αναφέρονται εντός του.
Τι ρόλο παίζει ο αναγνώστης στο Σκοτεινό Δάσος; Είναι παρατηρητής ή συμμέτοχος;
Με την τεχνική του πρώτου προσώπου θα έλεγα ότι ο αναγνώστης είναι συμμέτοχος, ταυτίζεται, η ηρωίδα τον παίρνει από το χέρι και τον οδηγεί στον κόσμο της. Εκτός της αφήγησης, της πρωτογενούς προσέγγισης, εκτιμώ ότι με κάποιον τρόπο είναι συμμέτοχος, καθώς το βιβλίο πραγματεύεται πανθρώπινες σκέψεις, συναισθήματα και καταστάσεις που ο καθένας μας πιθανά έχει βιώσει ή θα αντιμετωπίσει στη ζωή του με συμβολικό ή μη τρόπο.
Αν το βιβλίο αυτό λειτουργεί ως προειδοποίηση, ποια θα λέγατε ότι είναι; Και αν λειτουργεί ως ελπίδα, πού τη συναντάμε;
Όσο απομακρυνόμαστε από όσα ήμασταν και είμαστε, τόσο χαμένοι θα βαδίζουμε σε σκοτεινά μονοπάτια με κίνδυνο να χαθούμε ως ανθρωπότητα. Την ελπίδα την συναντάμε στην επιλογή. Η Ηλέκτρα επιλέγει να φύγει την κατάλληλη στιγμή από ένα εχθρικό περιβάλλον. Φεύγει όχι από δειλία, ακολουθεί το ένστικό της, οφείλει να προστατέψει την ύπαρξή της, κάνει το ορθό. Κι εμείς, ο καθένας από μας, εφόσον επιλέξει το ουσιώδες και το αληθινό για εκείνον, του δίνεται ως δώρο η επιλογή: Mπορεί να προσπαθήσει τουλάχιστον να αλλάξει την ίδια του, την προκαθορισμένα καταδικασμένη, μοίρα.
Newsletter
BookSitting | βιβλία, τέχνες, ιδέες
BookSitting 