Η αντανάκλαση της Ιστορίας στο Θέατρο

Φωτογραφίες: © Υπατία Κορνάρου

«Το 3%» της Βίλης Σωτηροπούλου στο «Θέατρο της Ημέρας», με τη θεατρική ομάδα «Μπουφόνοι»

Του Λέανδρου Πολενάκη

Στο πολύ όμορφο, φροντισμένο «Θέατρο της Ημέρας», της ακαταπόνητης σκηνοθέτιδος, σκηνογράφου και ενδυματολόγου Μάγκυς Μοντζολή, παρακολουθήσαμε το έργο της επίσης ακούραστης συγγραφέως, ηθοποιού και σκηνοθέτιδος Βίλης Σωτηροπούλου, με τίτλο «Το 3%». Ο τίτλος, κατά την συγγραφέα, σημαίνει το ποσοστό ενός πληθυσμού που αρκεί να εξεγερθεί για να ακολουθήσει ο υπόλοιπος πληθυσμός.  

Η Βίλη Σωτηροπούλου, μια από τις πιο σημαντικές εκπροσώπους του ύστερου μεταπολιτευτικού μας θεάτρου, επικεντρώνει ανταποδοτικά τις δραματικές γραφές της στον «θαυμαστό καινούργιο κόσμο», με την έννοια που δίνει ο Άλντους Χάξλεϋ στον όρο. Δηλαδή τη νέα, ψηφιακή φυλακή που, απροσδόκητα για όσους δεν «έβλεπαν», αναδύθηκε μέσα από τη δική μας ύστερη μεταπολίτευση. Τα πρόσωπα του έργου, η Μελίνα, η Ξένια, η Ίνγκριντ, ο Άρης και οι άλλοι, φύλακες και κρατούμενοι μαζί, σάρκα από τη σάρκα της μεταπολίτευσης, βυθισμένοι ως το λαιμό στη δύσοσμη «ψηφιακή σούπα» που προέκυψε από την άστοχη ανάμιξη των ετερογενών υλικών της, παλεύουν απελπισμένα για να βρουν τον αληθινό, αναλογικό εαυτό τους. Προσθέτω ακόμη ότι η γραφή της Σωτηροπούλου, πυκνά αλληγορική και ψηφιακή στο ξεκίνημά της, όσο εξελίσσεται η πλοκή γίνεται όλο και περισσότερο διαφανής, αναλογική, για να καταλήξει στους αντίποδες, λέγοντας τα πράγματα κυριολεκτικά και με το όνομά τους.

Μεταφέρω κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τον διεισδυτικό πρόλογο της θεατρολόγου, ηθοποιού και μεταφράστριας, Κατερίνας Μπιλάλη: «Ο δραματικός δυστοπικός χωροχρόνος του έργου μορφοποιείται μέσα από τη διαδικασία της ιστορικοποίησης και της διαλεκτικής σχέσης της με την εμπειρία του θεατή-αναγνώστη. Ενώ παρελαύνουν οικεία ιστορικοπολιτικά γεγονότα της νεότερης Ελλάδας, ταυτόχρονα η διαμεσολαβημένη παρουσίασή τους μέσω της εμπειρίας του βίντεο και κάποιοι αναγραμματισμοί στις λέξεις, όπως Ελλάνα αντί για Ελλάδα, Γερουνία αντί για Γερμανία, δημιουργούν την ανάγκη ενός αναστοχασμού για την ανακάλυψη της αλήθειας πίσω από την επίφαση, δηλαδή της διαλεκτικής (αλήθειας). Που αποτελούν, σύμφωνα με τον Barnett, στοιχεία της μετα-μπρεχτικής αποστασιοποίησης. Υπάρχει από την πλευρά των θεατών/αναγνωστών, ένας διαχωρισμός ανάμεσα στην εμπειρία των γεγονότων και στον αναστοχασμό πάνω σε αυτά».  Διαβάζουμε πιο κάτω: «Οι βασικοί θεματικοί πυρήνες του έργου αποτελούν και τα βασικά χαρακτηριστικά του ψηφιακού θεάτρου, σε ιδεολογικό και αισθητικό επίπεδο, όπως η διαμεσολαβημένη επικοινωνία, ο αποϋλοποιημένος δημόσιος χώρος, η πόλη-φάντασμα, οι πόλεμοι της νέας εποχής, οι εξεγέρσεις, οι τεχνολογικές δικτατορίες, η μνήμη, η μεταμόρφωση, η συνδεσιμότητα, το χάος του κόσμου. Στο κέντρο του θεματικού πυρήνα του έργου και του ψηφιακού θεάτρου βρίσκεται το ερώτημα που πλανάται: «Τι να κάνουμε;»

Στο τελευταίο, προσθέτω μια επισήμανση δική μου. Όντως το ερώτημα που πλανάται στο έργο, «Τι να κάνουμε;» είναι βασικό για την κατανόησή του και ευθέως πολιτικό. Επειδή μας συνδέει αναπάντεχα με το ίδιο ερώτημα που έθετε στα προεπαναστατικά χρόνια στη Ρωσία, στο ομότιτλο βιβλίο του ο σπουδαίος θεωρητικός του Μαρξισμού και επαναστάτης Νικολάι Τσερνιτσέφσκι. «Τι να κάνουμε» χωρίς ερωτηματικό, είναι ο πρωτότυπος τίτλος. Η απάντηση που έδινε ο Τσερνιτσέφσκι είναι παγκοίνως γνωστή. Την ίδια απάντηση δίνει η Βίλη Σωτηροπούλου στο έργο της: να κάνουμε πάλι εκείνο που έκαναν εκείνοι για να αλλάξουμε τον κόσμο, αλλά με τρόπο διαφορετικό. Μια επανάσταση, που να μην τρώει τα παιδιά της, αλλά να τα γεννάει!

Ανάλογα αποφαίνεται στο ενδιαφέρον επίμετρό της η ηθοποιός και ιστορικός Μίνα Λαμπροπούλου: «Στο έργο η ιστορία και η μνήμη χρησιμοποιούνται ως καμβάς πάνω στον οποίο θα δημιουργηθεί η καινούργια κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Η κατ’ επανάληψη ανάδυση των ιστορικών γεγονότων επίμονα προκαλεί τους ήρωες να θυμηθούν, να επανασυνδέσουν δεσμούς, να οραματιστούν έναν καινούργιο κόσμο, μια καινούργια εναλλακτική, και να αντιδράσουν ώστε να δημιουργήσουν ένα μέλλον πιο φωτεινό, πιο ελπιδοφόρο από το παρόν που ζουν οι ήρωες του έργου αλλά και όλοι μας, ένα μέλλον που περιλαμβάνει τα ουσιώδη χαρακτηριστικά, της Ελευθερίας, της Αυτονομίας, της Αυτογνωσίας και της Εξέγερσης».

Η συλλογική σκηνοθεσία της Ροζαμαλίας Κυρίου, του Βασίλη Παπαδημητρίου και της Βίλης Σωτηροπούλου κατορθώνει να συναιρέσει σε ύφος ενιαίο τις δύο όψεις του έργου, τη συμβολική με τη ρεαλιστική, την ψηφιακή με την αναλογική συνιστώσα του, δίνοντας το κείμενο σφαιρικά και ολιστικά, φωτίζοντας τους θεματικούς πυρήνες του: την έλλειψη επικοινωνίας, την απουσία συναίσθησης, την αποσπασματική πρόσληψη της πραγματικότητας, τη δυσχέρεια κατανόησης των αφηρημένων εννοιών και την γλωσσική έκπτωση, ιδιαίτερα μάλιστα την αδυναμία διάκρισης ανάμεσα στον μεταφορικό και στον κυριολεκτικό λόγο, κάτι που αποτελεί κλινικό σύμπτωμα μιας ευρύτερης ψυχοπνευματικής διαταραχής. 

Το πολιτικό στοιχείο δίνεται άμεσα και καθαρά, χωρίς προσχήματα: Είμαστε με το μέρος του ανθρώπου, ενάντια στη μηχανή που πάει να τον αντικαταστήσει. Η τεχνολογία στην υπηρεσία του ανθρώπου, όχι το αντίθετο. Τα βίντεο και τα άλλα ψηφιακά μέσα συνδυάζονται, έτσι, αρμονικά στη σκηνή και συνεργάζονται με τη φυσική παρουσία του ανθρώπου.

Η διδασκαλία των ρόλων επικεντρώνεται στον πυρήνα τους. Η ομάδα των ηθοποιών με την Βίλη Σωτηροπούλου και την Αθηνά Αξιώτου ως κορυφαίες και με τους πολύ καλούς Μίνα Λαμπροπούλου, Άννα Μακρή, Πασχάλη Μερμηγκάκη, Ανδρέα Βιτωράτο, Γιώργο Νάσιο και Πέτρο Μελαχρινούδη ως άτυπο «χορό», λειτουργεί άψογα και συντονισμένα σαν ένα καλοκουρδισμένο ρολόι, με διακριτές δυνατές ερμηνείες.

Τα σκηνικά και κοστούμια της Μάγκυς Μοντζολή ευεργετούν την όψη. Η μουσική επιμέλεια του Δημήτρη Λαλούμη θέλγει την ακοή. Το ωραίο τραγούδι της Ευτυχίας Γεωργακοπούλου συγκινεί. Οι φωτισμοί της Άννας Σωτρίνη δημιουργούν ατμόσφαιρα. Η βιντεοσκόπηση, οι εκφωνήσεις, η επεξεργασία του Βασίλη Παπαδημητρίου είναι άκρως επαγγελματικές και η τεχνική επεξεργασία των βίντεο από τον Ντίνο Βαμβακούση, αρτιότατη.

---